شير سنگها

_____________________________________________________

آداب و سنن هر ملّتي فلسفه خاصّي دارد، اگر آن ملت علاوه بر قدمت از فرهنگ متعالي نيز برخوردار باشد آداب و سنن آن بس ارزنده و آموزنده است. يكي از سنن باستاني مردم اصفهان كه گويا از عشاير و به خصوص عشاير بختياري سرچشمه گرفته است، نصب شير سنگي روي قبور بعضي از اشخاص بوده است كه امروز ديگر متداول نيست. اين رسم كهن از اين قرار بوده كه اگر پهلواني يا مرد صاحب‌ نامي يا انسان فداكار و خيّري كه در جنگاوري يا تيراندازي و سواركاري شهرت و مقامي داشته، مي‌مُرد، پس از مرگ، روي قبر او نسبت به اهميّت و ارزش متوفي، سنگ زيبايي به شكل شير كه سمبل شجاعت و مردانگي است، تراشيده و نصب مي‌كردند.تا چندي پيش در قبرستانهاي عشاير ايران به خصوص در منطقة بختياري، شيرهاي سنگي كوچك و بزرگ بسياري ديده مي‌شد كه ابهّت و جلوه خاصّي به گورستان مي‌داد. علاوه بر عشاير، در بعضي از شهرها نيز اين رسم معمول بود، از جمله در اصفهان نيز شيرهاي سنگي بسيار زيبايي در گورستان تخت فولاد، بر روي قبور بعضي از پهلوانان نامي نصب بوده، ولي در اواخر قاجار كه بسياري از سنگهاي بزرگ و زيباي قبور تخت فولاد را جهت مرمت پل خواجو به آنجا آوردند، بعضي از اين شيرهاي سنگي را نيز از مكان اصلي خارج كردند. يكي از آنها، همان مجسمة شير سنگي است كه هم‌اكنون در جنوب پل خواجو مستقر است. از مهمترين شيرهاي سنگي اصفهان كه به غنيمت نرفته است، شيرهاي سنگي زير را مي‌توان نام برد:1- شير سنگي محلّة درب كوشك: طول اين شير يك متر و هشتاد سانتيمتر و ارتفاع آن يك متر و بيست سانتيمتر بوده و از سنگ يكپارچه تراشيده شده بود. اين شاهكار هنري در سال 1086 هجري ساخته شده بود اما هنگامي كه مي‌خواستند اين شاهكار حجّاري را جهت نمايش به سقف بازار قيصريه آويزان نمايند زمين خورد و شكست.2- شير سنگي امام زاده اسماعيل كه بسيار ديدني و قابل توجيه است.3- شير سنگي امام زاده احمد كه در دروازه حسن آباد قرار دارد.4- شيرسنگي آب بخشان هم سوابق تاريخي دارد.5- شير سنگي ستي فاطمه بسيار قابل توجّه بوده است.6- دو شير سنگي كوچك و بزرگ در شاه مير حمزه هنوز خودنمايي مي‌كنند.7- شير سنگي طوقچي از نظر عظمت و زيبايي قابل توجه بوده است.در خاتمه به مناسبت اينكه اساساً شير سنگي نماد پهلواني است، نام بعضي از پهلوانان افتخارآفرين را يادآور مي‌شويم:- پهلوان حسين مارناني - ملاّباقر، مشهور به ديو سفيد اصفهاني - محمد غلاف گر لنباني اصفهاني - علي‌ عسگر بيك طوقچي باشي - حاجي عشور لرشيراني - دايي كثير هفت - آقاي بختياري -‌جعفربيك قمشه‌اي - محسن بيك سميرمي - براتعلي بيك - عطّارباشي لنباني - شيرمحمدبيك لنجاني - شاهوردي بيك جرقويه‌اي - داراب بيك قهّابي - سمندربيك چهارمحالي - طهماسب خوزاني - رستم بيك فروشاني - جعفر علي‌بيك ورنوسفادراني - زبردست بيك فريدني - گودرزبيك جئي - رحمان بيك گزي - ميرابراهيم بيك برخواري.فيلمي هم به نام شيرهاي سنگي به كارگرداني آقاي مسعود جوزاني ساخته شده كه بسيار قابل توجه است.