مسجد زردک اردکان

_____________________________________________
مسجد زردک قديمي ترين مسجد تاريخي در شهرستان اردکان است که قدمت آن به دوره پنجم هجري قمري بر مي‌گردد.
مسجد زردک به "گنج گلين" معروف است، چرا که در طول قرنها در برابر حوادث طبيعي مقاومت کرده و گنبد گلين آن آسيبي نديده استاين گنبد زيبا روي چهار ستون استوار است و در دو طرف محراب 7 لايه گچ ديده مي شود که نشان از قدمت مسجد دارد. حياط مسجد قديمي زردک در حد فاصل ايوان و شبستان قرار دارد و براي نماسازي ديواره هاي حياط از يک نوع ساروج (ساخته شده از ماسه نرم، آهک و رنگ رناس) استفاده شده است. در ضلع شرقي مسجد دالاني به طول 9 متر و عرض 3 متر وجود دارد که به "خانقاه" معروف است و اين محل براي مسافراني بوده که از اردکان عبور مي کردند و در وقفنامه جامع الخيرات آمده "هر مسافر اجازه داشت که به مدت سه روز در آن بيتوته نمايد و خادم مسجد از موقوفات مربوط وي را پذيرايي کند". مسجد زردک به شماره ثبتي 2448 و در تاريخ 19/7/78 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.از ديگر مساجد شهرستان اردکان مي توان جامع اردکان، جامع ترک آباد ، جامع عقدا ،زين الدين، هلاکو، عليا، زيرده و حاج محمد را نام برد.
شهرستان اردکان یکی از شهرستانهای استان یزد در مرکز ایران است. شهر اردکان مرکز این شهرستان است. جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۸۵، برابر با ۷۳٫۲۹۲ نفر بوده است. شهرستان اردكان 32% پهنه استان يزد (بیش از 24 هزار کیلومتر مربع) را در خود جاي داده و وسيعترين شهرستان در استان يزد است. این شهر در روزگار آبادانی آن در محلی به نام زردک قرار داشته و دیوارهای تاریخی آن هنوز پا برجا ست. این شهرستان دارای سه بخش مرکزی، بخش خرانق و بخش عقدا می باشد. معمار گفتگوی تمدنها آقای خاتمی متولد این شهرستان می باشد. آنطور كه از منابع و مآخذ بر مي‌آيد، اردكان در گذشته محلي در 10 كيلومتري شمال اردكان واقع شده و اكنون زردك Zardok ناميده مي‌شود و به رغم گذشت زمان مي‌توان خرابه‌هاي خانه‌هاي مسكوني، مسجد و بازار و قلعه و حسينيه قديمي اردكان را در آن مشاهده كرد. علت تغيير محل شهر را بعضي جاري شدن آب شيرين در محل فعلي اردكان ذكر كرده‌اند. از متون تاريخي قديم چنين مستفاد مي‌شود كه رودخانه بزرگي از زابلستان تا كرمان و يزد و نزديكي نائين ادامه داشته است و همچنين دهها رودخانه فصلي و آبهاي سطحي از جنوب به شمال در جريان بوده كه اينها همه مي تواند منشاء تجمع مردم در اين منطقه باشد. از طرفي ديگر شيب ملايم زمين از جنوب به شمال موقعيت را براي احداث قنات مناسب مي‌نموده به همين جهت عامل اقتصادي يا آب و زمين مناسب براي كشاورزي باعث بوجود آمدن اين شهر كويري گرديده است. اولين هسته شهر فعلي اردكان از قرن هشتم هجري پايه گذاري شده، بطوريكه محلات اطراف ميدان قلعه و محله چرخاب از محلات قديمي و نسبتاً سالم اين شهر محسوب مي شوند. از شواهد بر مي‌آيد كه پس از تعيين محل جديد شهر اردكان، اولين بنا در محل ميدان قلعه فعلي بنا شده است. پس از گذشت مدتي بر اثر ازدياد جمعيت ميدان بالاده را در جنوب و مسجد زيرده از اين ميدان است. سپس در كنار مسجد جامع، بازار بزرگ و چهار سوق و حمام بازار را بنا كردند. اردكان تا عصر صفوي بصورت قريه و از توابع ولايت ميبد بوده است.