استان هرمزگان

____________________________________________________
استان هرمزگان جنوبي ترين استان ايران است كه در ساحل خليج فارس و درياي عمان قرار دارد .از نظر تقسيمات آب و هوايي اين استان از مناطق گرم و خشك به شمار مي رود. استان هرمزگان با وسعت 8/68475 كيلومتر مربع ، در جنوب ايران بين مختصات جغرافيايي 25 درجه و 23 دقيقه ما تا 28 درجه و 57 دقيقة عرض شمالي ، و 52 درجه و 41 دقيقه تا 59 درجه و 15 دقيقة طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است. اين استان از شمال و شمال شرقي با استان كرمان و از سمت غرب و شمال غربي با استانهاي فارس و بوشهر و از شرق با استان سيستان و بلوچستان همسايه مي باشد و جنوب آن را آبهاي گرم خليج فارس و درياي عمان و نواري بطول تقريبي 900 كيلومتر در بر گرفته است تنگة هرمز ، يكي از حساس ترين و حياتي ترين گذرگاه هاي آبي عصر حاضر ، در قلمرو سياسي اين استان قرار دارد . اين تنگة هلالي شكل 187 كيلومتر طول دارد . عمق تنگة هرمز به دليل شيب تند كف آن از قسمت شمال به جنوب متغير است ، به طوري كه در نزديكي جزيرة لارك ، در حدود 36 متر و در ساحل جنوبي نزديك شبه جزيرة مًسنِدام 180 متر است.
مركز استان : بندر عباس
در قرن چهارم هجري در حوالي بندرعباس فعلي ، بندر و روستاي كوچكي به نام «سورو» وجود داشت كه جغرافيانويسان قرن چهارم هجري قمري از آن نام برده اند . برخي معتقدند «شهرو» كه اصطخري به عنوان «دهي كوچك بر كنار دريا» از آن نام برده، همان بندر «سورو» است. اين بندر در سال 924 هجري قمري «بندر جرون» خوانده مي شد و دهكده اي كوچك بود و در روبه روي سواحل شمالي جزيرة پر اهميت «هورموز» آن روزگار ، قرار داشت . در سال 1514 ، پرتغالي ها اين دهكدة كوچك را براي پياده شدن ، و بارگيري اجناس از خشكي انتخاب كردند . به دليل خرچنگ زيادي كه در ساحل اين بندر وجود داشت ، نام آن را «بندر كامارااو» يا «كامبارائو» ، يعني بندر خرچنگ گذاشتند . نام متداول بعدي ، يعني «گمبرون» يا «گامبرون» به احتمال زياد از لغت پرتغالي «گامارائو» اقتباس شده است. در سال 1622 ميلادي شاه عباس توانست با كمك انگليسي ها دست پرتغالي ها را از اين بندر كوتاه كند . به افتخار اين پيروزي «بندر گمبرون» به «بندر عباس» تغيير نام داد . تا قبل از سال 1650 ميلادي (1070 هجري قمري) بندرعباس حصار نداشت ؛ ولي از اين زمان دور شهر را محصور كردند و بر امنيت آن افزوده شد . انگليسي ها و هلندي‎ها در بندرعباس تجارتخانه ، و در كنار دريا عمارت زيبايي بنا كردند . در اين بندر لنگرگاه مناسبي وجود داشت ؛ لذا اكثر كشتي هاي بزرگي كه از هند براي ايران و عثماني و ساير نقاط كالا حمل مي كردند ، در اين بندر لنگر مي انداختند.هلنديها در سال 1110 هجري قمري (1698 ميلادي) با كسب اجازه از دولت ايران ، شهر تازه اي با بافت و معماري ويژه ، در وسط شهر بندرعباس بنا نمودند . (عمارت كلاه فرنگي در همين ايام بنا شده است) بافت و شكل ظاهري شهر جديد تا سال 1135 هجري قمري دوام يافت. در تقسيمات فعلي كشوري شهر بندرعباس مركز استان هرمزگان است . اين شهر يكي از مهم ترين مراكز استراتژيكي و تجاري ايران در جوار خليج فارس و درياي عمان است . بارانداز شهيد رجايي ، اسكلة عظيمي است كه بخش وسيعي از مبادلة كالاهاي تجاري بين ايران و ديگر كشورها از طريق آن صورت مي گيرد . بندر عباس از طريق راه‎هاي دريايي ، راه آهن ، جاده هاي ترانزيتي درجة يك و از طريق هوا به كلية مناطق داخلي و ديگر كشورهاي جهان مرتبط است.
ميناب
ميناب ازشهرستانهاي سرسبز ، آباد و با رونق استان و دومين شهر بعد از بندرعباس است .رودخانه پرآب و شيرين ميناب ، علاوه بر آبياري نخلستانها و مزارع ،‌آب شرب شهر بندرعباس را نيز تأمين مي كند . فاصله ميناب تا بندرعباس 104 كيلومتر است . قلعه هزاره ، باغات انبه ،‌سد استقلال از جاذبه هاي ديدني ميناب هستند .پنجشنبه بازار كه محل فروش صنايع ديدني ميناب است از رونق خاصي برخوردار مي باشد.

بندر لنگه
اين شهربه بندر مرواريد شهرت داشته و داراي بافت شهري بسيار زيبا يي است . بندرلنگه از لحاظ قدمت داراي دومين مدرسه كشور ، دومين فرودگاه كشور و نيز شهرداري آن با قدمتي صد ساله داراي اولين طرح جامع شهري در كشور مي باشد .از آثار تاريخي اين شهر مي توان به خانه فكري ، خانه بلوكي ، خانه شيخ سلطان العلماء ، خانه بستكي ، مسجد ملك بن عباس و بركه هاي متعدد اشاره كرد .
رودان
اين شهرستان در شرق استان هرمزگان واقع و داراي استعدادهاي طبيعي و يكي از قطبهاي مهم كشاورزي محسوب مي شود . فاصله رودان تا بندرعباس 110 كيلومتر است.
حاجي آباد
اين شهرستان در 175 كيلومتري شمال بندرعباس واقع است . نسبت به ساير شهرستانهاي استان داراي آب و هواي مطبوع تري مي باشد از نقاط ديدني و تفريحي اين منطقه مي توان به آبشار تزرج اشاره كرد.


جاسك
جاسك يكي از مهمترين بنادر تجاري و صيادي است كه آنرا جك و رأس الجاسك نيز نام نهاده اند .از جاذبه هاي ديدني اين منطقه مي توان به سواحل شني و صخره اي ، جنگل حرا ، غارهاي سادرمن و آبگرم پوراف اشاره كرد . شايان ذكر است كه غارهاي سادرمن در ميان كوهستانهاي شمال شرقي جاسك و در امتداد يكي از شعبات رودخانه جاسك كهنه قرار دارد .
جزيره قشم
قشم بزرگترين جزيره ايراني خاورميانه در خليج فارس است .فاصله قشم تا بندرعباس 22كيلومتر بوده . از جاذبه هاي توريستي اين منطقه مي توان به قلعه پرتغايها ، غارخربس ، كارگاههاي لنج سازي درگهان ، باشگاه هوايي و معماري محلي لافت اشاره كرد .جنگل حرا (مانگرو) يكي از منحصر به فرد ترين اكوسيستمهاي سواحل جنوبي ايران مي باشد كه مساحتي بالغ بر 20 هكتار را شامل مي شود.

كيش
جزيره كيش حدود 90 كيلومتر مربع مساحت دارد فاصله آن از راه دريايي تا بندرعباس 300 كيلومتر و جزيره قشم 255 كيلومتر مي باشد . جزيره مرجاني كيش يكي از جذاب ترين جزاير خليج فارس بوده و از طبيعتي زيبا ، سبز ومنحصر به فرد با سواحلي آرام ، ماسه هاي مرجاني ، آب زلال و درياي شفاف با انواع ماهيهاي رنگارنگ و تزئيني برخوردار مي باشد .
ابوموسي
شهرستان ابوموسي ، جنوبي ترين شهرستان كشور ايران محسوب مي شود و مجموعه اي از جزاير تنب بزرگ ، تنب كوچك ، فارور و سيري را داراست . سواحل بكر و ماهيهاي زيبا و رنگارنگ از جاذبه هاي اين شهرستان است .

بستك
شهرستان بستك در شرق بندرعباس قرار دارد و داراي فرهنگ و تاريخي غني است .از جاذبه هاي گردشگري آن مي توان به حمام بستك ، كاروانسرا و بازار قديم بستك اشاره كرد.

فين
فين يكي از بخشهاي شهرستان بندرعباس است و در 90 كيلومتري شمال بندرعباس واقع است. از پتانسيلهاي گردشگري اين بخش مي توان به جاذبه هاي طبيعي (چشمه ، رودخانه ،‌آبشار و نخلستا نهاي متراكم )‌جاذبه هاي تاريخي (قلعه فين و آسياب ) و مجموعه استخر اشاره نمود .
جاذبه هاي تاريخي استان هرمزگان
تاريخ اين منطقه و زندگي مردمان ساكن در آن در واقع بخشي از تاريخ خليج فارس بوده و با آن پيوندي ناگسستني يافته است. پيش رفتگي اقيانوس هند كه امواج آن بر كناره هاي استان هاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان بوسه مي زند از زمان هخامنشيان به نام خليج فارس خوانده مي شده است. نزديكي خليج فارس به پايتخت دولت هخامنشي باعث توجه آنها به اين محدوده نيلگون شده و تسلط بر آن را در جهت حراست از كيان خود ضروري مي دانستند. از اينرو برخي از مورخان بر اين باورند كه بندرعباس در دوره هخامنشي وجود داشته و داراي اهميت بوده است. اين عنايت تا سلسله هاي بعدي نيز استمرار يافته به طوريكه طبق اسناد موجود تاريخي در دوران داريوش هخامنشي و انوشيروان ساساني كشتي هاي تجاري از خليج فارس و بنادر آن استفاده كرده و تا مرزهاي سبلان و حتي چين را در مي نورديدند.بندرلنگه نيز در دوره هخامنشي از بنادر مهم تجاري خليج فارس بوده كه به دلايل تاريخي دستخوش سير قهقرايي مي گردد تا مجددا در قرون اخير اين بندر همراه با بندر كنگ كه در 5 كيلومتري آن قرار دارد داراي اهميت تجاري مي شود. اين بنادر در دوران سلسله هاي زنديه و قاجاريه، مركز تجارت مرواريد بوده و از رونق اقتصادي شايان توجهي برخوردار مي شوند، به نحوي كه بندركنگ در دوره قاجار به عروس بنادر اشتهار مي يابد.جهانگردان عرب و اروپايي در سفرنامه هاي خود از رونق تجارت بازارهاي بزرگ و نظافت كوي و برزن شهرها سخن گفته اند. برطبق اين سفرنامه ها در هرمز قديم كوچه ها را با حصير و حتي در بعضي نقاط با قالي فرش مي كرده و براي جلوگيري از گرماي آفتاب پرده هاي كتاني زيبا بر پنجره ها مي آويختند. صدور انواع كالاهاي تجارتي مانند نيشكر، نيل، مرواريد و فرآورده هاي كشاورزي و دامي از هرمز به داخل ايران و هند و اروپا خود نشان از آباداني اين شهر مي دهد. گفته شده كه براي تيمور لنگ گوركاني بهترين انواع لولو و مرواريد را از هرمز به ارمغان مي آوردند. بعضي از آثار تاريخي به جا مانده در استان كه هر كدام مربوط به دوره اي از تاريخ ديرپا و پرفراز و نشيب اين خطه است منعكس كننده قدمت، ديرنگي و شكوفايي تمدن آن است.هر چند بيشتر آثار باستاني استان مربوط به دوران صفويه و بعد از آن است و اكثر بناهاي قديمي دستخوش تطاول طبيعت شده و يا با هجوم و تاراج اقوام تجاوزگر از ميان رفته است، ولي بعضي از اين آثار به جا مانده مانند قلعه فين كه تاريخ بناي آنرا زمان اردشير بابكان مي دانند و يا خرابه هاي شهر باستاني خربس در قشم كه مربوط به دوره مادها است. اين حقيقت را كه منطقه هرمزگان نيز از گذشته كانون و پذيراي تمدني كهن بوده، به اثبات مي رساند.پس از رخداد رنسانس و بويژه انقلاب صنعتي كه نتيجه تبعي آن رشد كشورهاي اروپايي و گسترش استعمار و تجاوزگري در جهان بود، اقيانوس هند، خليج فارس و بنادر و جزاير واقع در آن مورد هجوم سوداگري غرب قرار گرفت. پرتغالي ها نخستين اروپائياني بودند كه اولين كشتي هاي خود را به فرماندهي واسكودوگاما در سال 1498 ميلادي و ناوگان بعدي را به فرماندهي البوكرك در سال 1507 ميلادي به خليج فارس اعزام داشتند. در سال 914 هجري شمسي كه حكومت مركزي ايران ضعيف و دستخوش تفرقه و بي سياستي بود، جزيره هرمز به تصرف ارتش متجاوز پرتغال درآمده و سيف الدين حاكم جزيره در نبردي نابرابر شكست خورد و متواري شد. پرتغالي ها بيش از يك قرن بر هرمز، كيش و بندرعباس مسلط بوده و مقدرات مردم آنرا در دست خود گرفتند. ساير دول استعمارگر اروپا نيز مانند انگليس و هلند و حتي فرانسه در كسب منافع تجاري از همتاي پرتغالي خود عقب نمانده و هر يك به نوبه خود سهمي از اين خوان گسترده مي خواستند تا اينكه سرانجام در سال 1031 هجري قمري شاه عباس صفوي با استفاده از رقابت موجود بين دول فوق و توسط سردار خود امام قلي خان با اقدام نظامي به سلطه 117 ساله پرتغاليها خاتمه داد. به پاس اين پيروزي بندر گمبرون به نام بندرعباس خوانده شد و رونق خود را از آن زمان آغاز كرد. از تقسيمات كشوري بيشترين گستره استان هرمزگان تا سال 1345 در محدوده استان كرمان قرار داشت كه در اين سال به فرمانداري كل تبديل گرديد و سپس در سال 1346 به استان ساحلي و سرانجام در سال 1355 به استان هرمزگان تغغير نام پيدا كرد. استان هرمزگان ترقي و بالندگي خود را كه از چند دهه قبل شروع شده، پس از انقلاب اسلامي با شتابي مضاعف ادامه داده و مي رود تا به يكي از استانهاي پيشرفته كشور تبديل شود.
معبد هندوها
ساختمان اين معبد، در سال 1310 هجري قمري ، در زمان حكومت محمد حسن خان سعدالملك احداث شده است. اساس ساختمان اين معبد عبارت است از يك اتاق چهرگوش مياني كه بر روي آن گنبدي قرار گرفته است . سبك معماري اين گنبد را مقرنس هاي پيرامون آن نه تنها از ديگر گنبدهاي موجود در سواحل خليج فارس ، بلكه از گنبدهاي سراسر ايران متفاوت مي سازد. طرح اين بنا كاملاٌ از معماري معابد هندي متاثر است . اين معبد از جمله نشانه هاي معدود تاريخي بندرعباس است كه توجه هر تازه واردي را به خود جلب مي كند و امروزه در كنار يكي از يكي از خيابانهاي اصلي شهر قرار دارد.
نيايشگاه ميترا
در پانزده كيلومتري شهر قشم ، در مسير راهي كه به منطقه باستاني جزيره يا خربس و سپس به بندر سوزا منتهي مي شود، يك رشته كوه طولاني وجود دارد كه در دل آن معماري صخره اي شگفتي قرار دارد. ورود به اين فضاي صخره اي از طريق روزنه هاي غار مانندي ممكن است كه تعداد آنها به نه روزن در سه رديف مي رسد. در رديف بالا شش، در حاشيه وسط دو و در پايين يك روزن تعبيه شده است . درپشت روزنه ها، تالاري به مساحت 25 متر مربع و با ارتفاع 2/70 متر در دل صخره و سنگ حفر شده است . سقف تالار مسطح است . اين تالار محل به جاي آوردن مراسم مذهبي ويژه اي براي بزرگداشت در گذشتگان ، و به احتمال بسيار قوي مركز پرستش ( ايزدمهر ) يا ( ميترا ) بوده است . بررسي اجمالي و جزئيات داخلي آن ، نشانگر احداث در دوره مادها است . اين مجموعه ، از نظر نما سازي ، با معبد يا آرامگاه صخره اي ( كلات خورموج ) در دامنه كوه مند بوشهر شباهت بسيار دارد . هم جواري اين محل با شهر باستاني خربز نشان مي دهد ، در دوره مادها يك تمدن بزرگ پيشرفته در جزيره قشم وجود داشته است.
قلعه پرتغاليهاي جزيره هرمز
اين قلعه كه در ضلع شمالي جزيره هرمز و در ساحل دريا قرار دارد ، مهم ترين قلعه باقي مانده از روزگار تسلط پرتغالي ها بر سواحل و جزاير خليج فارس است . اين قلعه به فرمان آلفونسوآلبركرك دريانورد پرتغالي در سال 1507 ميلادي ، در محلي موسوم به مورنا احداث شد. قلعه به شكل چند ظلعي نامنظم است . ساختمان آن بسيار محكم است و ديوارهايي به قطر 3/5 متر با چند برج به ارتفاع 12متر دارد. تاسيسات قلعه شامل انبارهاي تسليحات ، آب انبار و اتاق هايي با سقف هلالي است . در زمان شاه عباس كه به استعمار پرتغالي ها در ايران خاتمه داده شد، اين قلعه به دست امام قلي خان از سرداران شاه عباس فتح گرديد.
قلعه لشتان
اين قلعه در 6 كيلومتري شرق بندرلنگه قرار گرفته و تاريخ بناي ان سال 904 هجري قمري است . با توجه به تاريخ مذكور، گروهي معتقدند كه ساخت اين بنا به زمان سلطه و قدرت پرتغالي ها بر خليج فارس مربوط است . جمعي نيز عقيده دارند، اين قلعه در عهد هخامنشي احداث شده و بيش از 2000 سال قدمت دارد. در حال حاضر ، بجز حصار بند و اثار مخروبه روي ديوارها ، اثر ديگري از ساختمان قلعه باقي نمانده است . در داخل قلعه لشتان ، چندين قبرستان ، ده ها بركه آب و انبار آذوقه و آثار فراوان ديگري به جاي مانده است .
قلعه هزاره (بي بي مينو )
تنها بناي تاريخي شهر ميناب ، قلعه اي موسوم به قلعه هزاره است . مردم بومي اين قلعه را بي بي مينو مي نامند و معتقدند كه در روزگاران گذشته دو خواهر به نام هاي بي بي مينو و بي بي نازنين اين شهر را بنا كرده اند.گويا در گذشته دو قلعه وجود داشته كه يكي از قلاع ويران شده و تنها قلعه باقي مانده ، به نام قلعه هزاره يا قلعه بي بي مينو شهرت يافته است .اين قلعه تا اواخر دوره قاجار مركز حكومت محلي بود و در اطراف آن ، خندقي كنده شده بود. در آن زمان هميشه صد سرباط مسلح در قلعه مستقر بوده و نگهباني مي داده اند. در حال حاضر، از اين قلعه مخروبه اي باقي مانده است .
پل لاتيدان
پس از اخراج پرتغاليها از ايران، رفته رفته از اهميت بندري جزيره هرمز كاسته شد و بندرعباس جاي ان را گرفت و مهمترين بندر ارتباطي ايران گرديد. پل لاتيدان در مسير كاروان روي لار- بندرعباس ، در جهت گسترش امور بازرگاني احداث شد. اين پل در 50 متري غرب بندرعباس بر روي رودخانه كل (كول ) ايجاد شده و يادگار دوره صفوي است . بر خلاف پلهاي ديگر دوره صفوي كه آجري هستند، اين پل از سنگ بدون شكل ساخته شده و از طويلترين پلهاي ايران است . اين پل داراي صد دهانه بوده است كه در حال حاضر 33 دهانه آن مشهود است كه در ميان آنها چشمه طلاق هايي در دو طبقه تعبيه شده اند. بناي اين پل از عاليترين طرحهاي پل سازي ايران قديم محسوب ميشود.
قلعه پرتغاليهاي جزيره قشم
در انتهاي شمال شرقي جزيره قشم، يك قلعه قديمي و مخروبه وجود دارد . اين قلعه را در سال 1030 هجري قمري (1621ميلادي ) به دستور پادشاه اسپانيا در مسير بندر قشم ساخته اند. اين قلعه در سال 1622 به دست سپاهيان ايران فتح گرديد و تا امروز نيز آثار ديوار خارجي ان باقي مانده است . قلعه مذكور دو حصار و برجهايي در چهر گوش دارد . در پشت حصار بيروني قلعه ، خندقي وجود داشته كه اينك پر شده است . ديوار سازي قلعه با سنگهاي مرجاني و سنگ لاشه و ملات گچ و ساروج به شكل بناهاي عهد ساساني انجام گرفته است . در ميان خرابه هاي قلعه هنوز هم تعدادي لوله زنگ زده توپ وجود دارد . چهار لوله از اين لوله ها را در اطراف در ورودي پاسگاههاي قديمي شهر قشم و لافت نصب كرده اند و چند لوله توپ ديگرنيز به بندر لنگه حمل شده است .