ارتفاعات و چشمه های استان بوشهر

_____________________________________________

ارتفاعات ارتفاعات استان بوشهر از دو رشتة عمده تشکیل می‌شود که به موازات هم سر تا سر طول استان را در برمی‌گیرند. رشتة اصلی آن تقریباً بیشتر محدودة شمالی و شرقی استان بوشهر را در برمی‌گیرد و در حقیقت دنبالة رشته کوه‌های زاگرس است. این رشته‌کوه‌ها از ناحیة ماهور در شهرستان کازرون شروع می‌شود و از شمال شرقی برازجان و شمال غربی ناحیة اهرم – خور موج عبور می‌کنند و در شمال دهستان در گاه به وسیلة رودخانة مند قطع می‌شوند. سپس در ساحل جنوبی رودخانه مجدداً ادامه یافته و به تدریج به ارتفاعات لیتو منتهی می‌شوند. این ارتفاعات گچ‌ترش بخشی دیگر از رشته‌کوه‌های استان به موازات رشته‌کوه اول در حاشیة خلیج‌فارس قرار گرفته است و هر چه به طرف جنوب امتداد می‌یابد به دریا نزدیکتر می‌شود، به طوری که در بعضی نواحی در داخل دریا پیش رفته است. این ارتفاعات در ناحیة جنوب دهستان ثلاث از دریا دور شده و به ارتفاعات گاوبنده در شهرستان لار متصل می‌گردد. بین این رشته کوه‌ها و رشته‌کوه‌های شمالی، رودخانة علامر و دشت قرار دارد. این ارتفاعات به نام نوکند معروف است. به دنبال همین رشته‌کوه د سواحل تنگستان رشته کوه کار تنگ قرار گرفته است که مهمترین قلة آن درانگ نام دارد.غار تاریخی چهل‌خانهدر شمال سعدآباد از توابع برازجان، رودخانة شاپور از بین صخره‌های سنگی و لایه‌های شن و ماسة متراکم عبور می‌کند. در دو سمت کمرکش این صخره‌ها تعداد زیادی دخمه به صورت اتاقک‌های کوچک کنده شده است.این دخمه‌ها از درون به هم متصل هستند و در هر یک از اتاق‌ها طاقچه‌ها و آبراهه‌هایی نیز کنده شده است.احتمال می‌رود که آنها از نوع دخمه‌های تدفینی دوره‌های مادی و ساسانی باشند. چشمه های استان بوشهرخائيز اهرمچشمه هاي آب شيرين ناحيه خائيز اهرم كه تعداد آن ها نسبتا" زياد بوده و داراي كيفيت بسيار خوبي هستند.
چشمه هاي منطقه فارياباین چشمه ها از به هم پيوستن آب ان ها رود فارياب و آبشار زيباي فارياب تشكيل مي شود مهم ترين چشمه اين منطقه چشمه تنگ فارياب سات كه اهالي روستاي فارياب براي آبياري باغ هاي خود از آن استفاده مي كنند .چشمة آب معدنی غرب میراحمداین چشمه در غرب میراحمد در 60 کیلومتی جادة بوشهر به بندرعباس قرار دارد. آب گرم دالکیاین چشمه در 18 کیلومتری شهر برازجان به سمت کازرون، بین روستای دالکی و شهر برازجان قرار دارد.آبگرم دالکی در کنار جاده واقع شده و از خواص درمانی برخوردار است.
آبگرم برازجاناین چشمه در 12 کیلومتری مسیر جادة برازجان به کازرون و در فاصلة 6 کیلومتری جنوب روستای دالکی از شکاف سنگ‌های مارنی و گچی از زمین خارج می‌شود و دارای خواص درمانی برای بیماری‌های پوستی است.
آبگرم خانیک 1 و 2
این چشمه‌ها در یک کیلومتی روستای خانیک در منطقة برازجان از شکاف سنگ‌های آهکی و گچی از زمین خارج می‌شوند.و از خواص درمانی قابل‌توجهی نیز برخوردار هستند.
آبگرم اهرم (آب باد اهرم)
این چشمه در نزدیکی شهر اهرم در 63 کیلومتری جادة بوشهر به طرف بندرعباس قرار دارد و حدود 2 کیلومتر مسیر فرعی خاکی تا رسیدن به مظهر چشمه فاصله دارد.این چشمه دو استخر زنانه و مردانه دارد که در چند سال اخیر توسط جهاد سازندگی احداث شده است و آب گرم توسط یک کانال از سرچشمه به استخرها هدایت می‌شود.
آبگرم میراحمد
این چشمه در 77 کیلومتری مسیر جادة اهرم به خور موج قرار دارد که با یک کیلومتر جادة خاکی به مظهر چشمه می‌رسد و در حال حاضر دارای دو استخر زنانه و مردانه است.
آبگرم قوچارک
این چشمه در مسیر جادة بوشهر به بندرعباس در 5 کیلومتری جنوب غربی اهرم از شکاف سنگ‌های آهک مارنی از زمین خارج می‌شود.
آبگرم نیکو
این چشمه در مسیر جادة بوشهر به بندرعباس و در شمال خور موج قرار دارد.
آبگرم گنویه
این چشمه در کنار جادة خورموج – دیر در حوالی روستای گنویه قرار دارد.
آبگرم میانلو
این چشمه در شمال شهرستان کنگان قرار دارد.
رودخانه ها و تالاب استان بوشهر:
رودخانة دالکی
این رود از ارتفاعات دشت اژن در غرب شیراز سرچشمه می‌گیرد و پس از دریافت آب رودخانه‌های سرخون و شیرین‌رود و اتصال به رودخانة شاپور، در نزدیکی روستایی به نام رمله به خلیج‌فارس می‌ریزد. این رود در قسمت‌های علیا به جز در حوالی برازجان به دالکی شهرت دارد، ولی پس از دریافت آب رود شاپور حله نامیده می‌شود
رودخانة مند
رودخانة مند یکی از رودخانه‌های مهم ناحیة مرکزی سواحل خلیج‌فارس است و مجموعاً چهار شاخة اصلی دارد که جملگی از خطوط ساختار زمین‌شناختی منطقه تبعیت می‌کنند. این رود از ارتفاعات شمال‌شرقی کازرون (کوه انار) و ارتفاعات شمال غربی شیراز سرچشمه می‌گیرد؛ این رود از سه شهر فسا، جهرم و فیروزآباد می‌گذرد و بعد از پیمودن 600 کیلومتردر جنوب بندر کنگان وارد خلیج‌فارس می‌شود.
رودخانة اهرم
رودخانة اهرم از ارتفاعات کلمه و فاریاب و خائیز سرچشمه می‌گیرد و پس از آبیاری شهر اهرم از پل‌احمدی می‌گذرد و در جنوب جزیرة شیف به خلیج‌فارس می‌ریزد. آب این رود در پایین‌دست شور و غیرقابل شرب است.
رودخانة شور
رودخانة شور از ارتفاعات گچ ترش و کلاه فرنگی سرچشمه می‌گیرد و از حدفاصل دهستان حیات داود شبانکاره می‌گذرد و در خور مزین وارد خلیج‌فارس می‌شود.

تالاب حله
محل تلاقی دو رودخانة دالکی و شاپور در منطقة حله تالاب بزرگی به وجود آورده است که یکی از تالاب‌های مشهور سراسر قلمرو جنوبی ایران محسوب می‌شود. آب این تالاب از سرریز جریان رودخانة دالکی و شاپور، بارندگی زمستانه و تا حدودی جزر و مد خلیج‌فارس تأمین می‌گردد. اطراف تالاب را نیزاری فراگرفته و در داخل آن حیات گیاهی و جانوری ویژه به وجود آمده است.این تالاب محل زیست هزاران پرندة آبزی مهاجر است که از آن جمله می‌توان به درنا، حواصیل، گاچی‌رو، پرستو، ترنی، حمامی، بط، هفت‌رنگ، دراج و خردل اشاره کرد.