مسجد جامع دامغان

_______________________________________________________

از دیگر مسجد های مهم شهر است که روبه روی مدرسه حاج فتح علی*بیگ که به آن مدرسه پامنار نیز می*گویند, قرار گرفته است.این مسجد دارای 35 متر طول , 18 متر عرض و دو ردیف ستون است که روی ستون*ها سقف*های مدور آجری کار شده است و فواصل آجرها نیز با گچ بند*کشی شده است. دالان ورودی به صحن مسجد که دارای 38 متر درازا و 36 متر پهنا است, منتهی می*شود. ضلع جنوبی صحن دارای سه ایوان است که ایوان وسط آن مرتفع*تر و عریض*تر از ایوان*های طرفین است. محراب در همین ایوان واقع شده است. دهانه این ایوان هفت متر و درازای زیر سقف 16 متر است.این مسجد در ضلع غربی و شرقی خود دو شبستان دارد که چند سال پیش مرمت و بازسازی شده است.
xقلعه* های روستای ماریان - دامغان
--------------------------------------------------------------------------------
روستای ماریان در شش کیلومتری دامغان و دو کیلومتری جنوب راه شوسه تهران – مشهد واقع است.

این روستا دارای سه قلعه به نام*های قلعه بالا، قلعه پایین و قلعه حرم است. قلعه*های بالا و پایین مسکونی است و در بیرون این دو قلعه هم انبوهی از خانه های روستاییان قرار گرفته است. قلعه حرم که به شکل مخروبه است، در جنوب آبادی قرار گرفته و دراطراف همین قلعه؛ خرابه*های زیادی مشاهده می*شود, ضمن آن که در همین جا باغ*ها و زمین*های زراعتی زیادی وجود دارند.قدیمی*ترین قلعه میان این سه قلعه، قلعه بالا است. این قلعه که هنوز دیواره*های آن با گذشت هفتصد سال پابرجاست، به شکل مربع و دارای چهار برج به ارتفاع هشت متر است که سه برج آن نیمه خراب است. تکیه (حسینیه) با تاق نماها و اتاق*ها در داخل همین قلعه است و در ده روز اول محرم در آن مراسم عزاداری و شبیه*خوانی برپا می*شود.به فاصله دو هزار متر مستقیم از قلعه بالا، قلعه پایین واقع شده است این قلعه مستطیل شکل است و دیوارها و برج*های آن به مراتب کم تر آسیب*دیده و به شکل مستطیل است. باغی در ضلع شمالی داخل قلعه وجود دارد که آن را شترخان می*نامند. پشت دیوار شمالی آن اراضی زراعتی وزیرآباد است و به قلعه حرم منتهی می*شود.قلعه حرم مستطیل شکل است و دو ضلع شمالی و جنوبی آن درازتر است. در ورودی قلعه به طرف جنوب است. جلو درب، زمین زراعی وسیعی است که میدان نامیده می شود. این قلعه دارای شش برج به ارتفاع هشت متر است. با سفر به روستای ماریان می توان از هر سه قلعه در فضایی کاملا روستایی بازدید کرد.
قلعه بیار (قلعه ملحدو) - شاهرود
--------------------------------------------------------------------------------
قلعه بیار (قلعه ملحدو) در 69 کیلومتری شاهرود در وسط جاده شاهرود به سبزوار در روستای زیدر قراردارد.
سرمای این محل مشهور است و محلی ها جای سرد و پرباد را به «دهنه * زیدر» تشبیه می کنند. در 42 کیلومتر زیدر به طرف جنوب، یعنی به طرف داخل کویر، آبادی «بیار» واقع شده است. این نام اغلب با نام روستای دیگر یعنی «جومند» یکجا ذکر می*شوند. ترکیب این دو اسم به شکل*های بیاروجومند و «بیارجمند» ثبت شده است.رشته کوهی با امتداد خاوری و باختری در جنوب بیار وجود دارد که با رشته*های فرعی جنوب دامغان پیوستگی دارد. در دامنه این رشته از خاور به باختر آبادی*های قلعه احمد، قلعه بالا، گیور، و دزیان قرار دارند. آبادی دزیان از شمال به خان خودی و از جنوب به کوه «تیره» منتهی می*شود. آبادی دزیان از روستای «بیار» سه فرسخ فاصله دارد. دزیان در دامنه کوه «تیره» و ارتفاع محل از سطح دریا 1275 متر است. خرابه*های اطراف و آثاری از قبیل سنگ عصاری و سنگ آسیاب که در دامنه شمالی دیده می*شود, حکایت کننده آبادانی این نقاط است. از سوی دیگر نام*های «بازارو» نزدیک آسیاب بالا و «لشکرگاه» نزدیک قلعه بالا را که اثری از بازار و لشکر در آن جا نیست را می*توان دلیلی بر آبادی و پیشینه این نقاط دانست. این قلعه از نظر موقعیت جغرافیایی جزو دژهای رشته کوه*های البرز نیست. ولی از آن جا که آخرین قلعه*ای است که در این ناحیه به دست اسماعیلیان بوده؛ اهمیت زیادی دارد.

چاپارخانه

________________________________________________________

از ديگر ساختمان هاي مهم ميان راهي چاپارخانه بوده كه عملكرد اصلي آن جهت استراحت چاپارهاي دولتي و تعويض اسب هاي خسته با اسب هاي تازه نفس بوده است. چاپار ها، نامه ها و اوامر دولتي را از مركز به ايالات و برعكس انتقال مي دادند.سابقه چاپارخانه ها نيز در ايران به قرون پيش از اسلام مي رسد. چنانچه هرودت و گزنفون هر دو در مورد چاپارخانه ها ايران توضيحات مفصل داده اند. هرودت مي نويسد: "در منازل، اسب هاي تندرو تدارك شده. به اين ترتيب كه چابك سوار ها نوشته هاي دولتي را از مراكز تا نزديك ترين چاپارخانه برده، به چاپاري كه حاضر است مي رساند و او فوراً حركت كرده، آن را به چاپارخانه دوم مي برد و باز تسليم چاپاري مي كند. بدين منوال شب و روز چاپار ها در حركت اند و اوامر مركز را به ايالات مي رسانند. راجع به سرعت حركت چاپار ها مورخ مذكور گويد كه نمي توان تصور كرد كه جنبنده اي سريعتر حركت كند .... گزنفون تاسيس چاپارخانه ها را به كوروش بزرگ نسبت داده و گويد كه براي تعيين مسافت چاپارخانه ها از يكديگر تجربه كردند كه اسب در روز چقدر مي تواند راه برود بي اينكه خسته شود و آن را ميزان قرار دادند. اگر هم اين گفته اغراق باشد، مسلم است كه كسي نمي تواند به سرعت چاپار ها حركت كند." عکسها: نماي ورودي و حياط مركزي چاپارخانه ميبد در استان يزد. اين چاپارخانه هم اكنون محل نگهداري گاو ها و گوسفندان مي باشد. در دوره سلطنت حكومت هاي اشكاني و ساساني و بعد از اسلام نيز چاپارخانه ها براي دستگاه هاي دولتي اهميت بسيار داشته اند و چاپار ها علاوه بر انجام مراسلات، چشم و گوش حكومت نيز بوده اند و اخبار گوناگون را از نقاط مختلف به مركز انتقال مي دادند. "در دوره قاجاري مسافران ترجيح مي دادند كه در چاپارخانه ها اقامت كنند چون اطاق هاي آن تميز تر از اطاق هاي كاروانسرا بوده. چاپار هاي اين دوره در مقابل دريافت وجهي مسافران را به مقصد مي رساندند." عکس : نماي ورودي چاپارخانه ميبد در استان يزد مربوط به دوره قاجاريه. اين چاپارخانه اخيراً به زيبايي مرمت شده است. تاثير مرمت و بازسازي اين اماكن را مي توانيد با مقايسه اين شكل همانگونه كه در قسمت قبل ذكر شد، تعداد بسيار زيادي از كاروانسرا هاي بين راهي در ايران باقي مانده؛ ولي چاپارخانه هاي اندكي از دوران قديم در كشور باقي است و ماكسيم سيرو در كتاب خود دليل آن را اين گونه توضيح مي دهد: "به علت هاي مختلف، اين نوع ايستگاه ها اكنون از بين رفته اند و اگر اثري از ويرانه هايشان باقي مانده باشد زياد قابل تشخيص نيست. در واقع اين چاپارخانه ها بيشتر با خشت خام يا چينه ساخته شده بود و در بسياري از موارد در ميان آبادي ها سر راه بودند. گاهي نيز گوشه اي از كاروانسرا اختصاص به چاپار ها پيدا مي كرد." يكي از چاپارخانه هاي قديمي كه نسبتاً سالم مانده در كنار كاروانسراي ميبد مي باشد همان گونه كه در اين اشكال مشخص است اين ساختمان ها نيز مانند كاروانسرا ها داراي برج و بارو و محافظين، جهت تامين امنيت افراد داخل چاپارخانه بوده است. اين ساختمان ها به تبعيت از ساير ابنيه فلات مركزي ايران، داراي يك حياط مركزي بوده اند و آخور ها در دورتادور اين حياط قرار داشته است. در سه طرف پشت آخور ها، اصطبل ها قرار داشته كه در زمستان و شب هنگام چهارپايان در آنجا نگهداري مي شدند. در سمت چهارم كه بين حياط و جبهه ورودي ساختمان واقع شده، اطاق هايي براي اقامت چاپار ها و احياناً مسافران قرار داشته است.
همانند كاروانسرا ها، اين نوع تقسيم بندي فضايي و شكل كالبدي چاپارخانه ها، علاوه بر تسهيل انجام عملكرد چاپارخانه ها و حفظ امنيت آن، فضاي داخلي ساختمان را در مقابل شرايط نامساعد اقليمي محافظت مي كرده؛ و در داخل چاپارخانه ها يك محيط زيست اقليمي كوچك و مستقل به وجود مي آورده و شرايط محيطي داخل بنا را در مقابل نوسانات بسيار زياد درجه حرارت و باد و طوفان مصون نگاه مي داشته است.با ورود اتومبيل و همچنين سيستم پست هاي جديد، عملكرد سنتي چاپارخانه ها و در نتيجه كالبد فيزيكي آنها در حال از بين رفتن است.

تاريخچه شهر بجنورد

________________________________________________________

نام بجنورد در كتاب هاي قديمي ” بوزنجورد “ آمده است. بوزنجورد معرب كلمه بيژن گرد است,‌ ولي به مرور با اندك تحريفي به صورت ” بجنورد “ تلفظ مي شود. گرد به معناي شهر و آبادي است و بجنورد به معني ” شهر بيژن “ است. در شمال غربي بجنورد كنوني تپه اي قديمي وجود دارد كه آثار بسيار كهني از شهر تاريخي بيژن گرد را در خود جاي داده است و به ” بيژن يورت “ معروف است . گفته مي شود كه بجنورد قديمي در محل همان تپه قرار داشته كه اكنون ساربان محله ناميده مي شود .بناها و يادمان هاي تاريخيآرامگاه بابا توكل آرامگاه بابا توكل , مدفن يكي از شاعران قرن چهارم هجري است و در شمال شرقي شهرستان بجنورد قرار گرفته است . جاذبه هاي طبيعيچشمه بابا امان چشمه بابا امان در 11 كيلومتري شرق بجنورد به مشهد , به فاصله تقريبي 300 متر از جاده واقع شده است . آب اين چشمه, جزء دسته آب هاي سولفاته كلسيك و سديك است و مصرف آن صفراآور و ملين و تسهيل كننده اعمال گوارشي و دافع سموم است .چشمه بش قارداش چشمه بش قارداش در 8 كيلومتري جنوب بجنورد و در شرق جاده بجنورد به اسفراين , در فاصله تقريبي يك كيلومتري جاده واقع شده است . آب اين چشمه در رديف آب هاي بيكربناته كلسيك و سولفاته كلروره سرد به همراه سيليس و آهن مي باشد و در درمان اختلالات دستگاه گوارش , ياري رساندن به سوخت و ساز بدن و ارزش غذايي مؤثر است .اماکن زيارتي و مذهبي امامزاده سلطان سيد عباس اين آرامگاه در جنوب شهر بجنورد واقع است. اين امامزاده را برادر امام رضا (ع) مي دانند ودرمحل به نام ”معصوم زاده“ معروف است . اين بنا, در سال 1345 هـ .ش به طور كامل بازسازي شده است .

بقاع، آرامگاه ها و زيارتگاه هاي اصفهان

________________________________________________________

مقدمه به طور كلي آرامگاه به بنائي گفته مي شود كه يك يا چند شخصيت مذهبي و يا سياسي در آن دفن شده باشند. اين نوع بناها را به دو گروه مذهبي، زيارتي،‌ و مقبره هاي غيرمذهبي مي توان تقسيم كرد. مقبره هاي مذهبي در بيشتر شهرها و روستاها به امامزاده معروف شده اند و در مقايسه با ساير بناها غير از مساجد از احترام ويژه اي برخور دارند. در دوره اسلامي امامزاده ها بيش از ساير بناها مورد احترام و علاقه مسلمانان و به ويژه شيعيان بوده اند. امامزاده ها در طول زمان توسعه يافته و از يك آرامگاه معمولي به بناهاي نفيس و باشكوه تبديل شده اند. در اصفهان نيز امامزاده ها و بقاع متبرّكه سابقه اي طولاني و احترامي خاص داشته و ويژگيهاي منحصر به فرد و تزئينات باشكوه آنها مورد توجه پژوهشگران و محققين بوده است در اين قسمت امامزاده‌هاي مشهور و معروف اصفهان را معرفي مي كنيم. آرامگاه آقا حسين خوانساري (قبه العلماء)در مزارستان تخت فولاد و در ساحل جنوبي زاينده رود مزار مرحومين آقا حسين خوانساري فرزندش آقا جمال خوانساري و تعداد ديگري از علماء قرار دارد.آقا حسين و فرزندش از رجال و روحانيون برجسته عصر صفوي هستند كه به لحاظ تأليفات متعدد و تربيت شاگردان مستعد در جهان اسلام شهرت دارند. مخصوصاً آقا حسين در دربار شاه سليمان صفوي از نفوذ و احترام بسياري برخوردار بود و اكثر فضلا و روحانيون بزرگ آن عصر محضر درس اورا درك كرده اند.آرامگاه شامل بقعه و گنبدي بر آن است سردر آرامگاه با كاشيهاي خشت هفت رنگ به خط ثلث تزئين شده است. قسمت فوقاني كتيبه از بين رفته و به علت مرور زمان و عوامل جوي نابود شده است . بسياري از محققين عقيده دارند اين آخرين بقعه اي است كه در زمان صفويه بر روي آرامگاه يكي از دانشمندان ساخته شده است. در داخل بقعه تعداد ديگري از علماء و دانشمندان عصر صفويه و دوره هاي بعد به آرامش ابدي رسيده اند به همين جهت اين مجموعه به قبه العلماء نيز معروف است.نماي داخلي با تزئينات گچي به سبك صفويه تزئين شده و نماي خارجي گنبد و ديوارهاي بقعه با كاشي هاي زيبا و نفيس تزئين شده است. بازگشت آرامگاه خواجه نظام الملك (دارالبطيخ)در محله دارالبطيخ كه امروز محله احمد آباد است ، آرامگاه خواجه نظام الملك طوسي،‌ مرد بزرگ علم و ادب و سياست ايران در سالهاي 465 و 485 هجري قمري واقع شده است. آرامگاه خواجه در كنار قبور چند تن از شاهان سلجوقي قرار گرفته و به نظر بسياري از محققين و كارشناسان در گذشته بناي مناسبي نيز بر اين قبور وجود داشته است.در اين محل 8 قبر به چشم مي خورد كه اغلب داراي سنگ مرمر نفيس هستند. بر مدفن خواجه سنگ مرمرين بسيار زيبائي نصب است كه در اطراف آن كتيبه اي شامل آيه الكرسي و كلمات ديگر نوشته شده است.مزار ملكشاه سلجوقي نيز در همين محل قرار دارد. تركان خاتون همسر ملكشاه سلجوقي و فرزندان او مانند بركيارق و سلطان محمد و سلطان محمود نيز در اين محل مدفون هستند. بر سنگ هاي موجود در اين محل علاوه بر تاريخ هاي مربوط به زمان سلجوقي ،‌ برخي تواريخ از جمله 859 هجري قمري و 937 و 953 هجري قمري نوشته شده است.تا چند سال پيش چنار كهنسالي بر در ساختمان اين مجموعه آرامگاهي وجود داشت كه مردم اصفهان آن را با چنار دارالبطيخ مي گفتند. امروز از اين چنار اثري موجود نيست. بازگشتبقعه شهشهان در مجاورت مسجد جامع اصفهان و در محله شهشهان بقعه اي قرار دارد كه اساس ساختمان آن مربوط به زمان تيموريان است. ساختمان اين بقعه در زمان سلطان محمد بن بايسنقر نواده امير تيمور انجام گرفته است. اين بقعه آرامگاه شاه علاء الدين محمد از سادات و بزرگان اصفهان است كه در سال 850 هجري قمري به دستور شاهرخ تيموري به شهادت رسيده است. مورخين علت شهادت اين سيد جليل القدر را ناشي از علاقه اي مي دانند كه سلطان محمد بن بايسنقر به او داشته و نزاع دو شاهزاده تيموري و تسلط شاهرخ به اصفهان موجب خشم وي و كشته شدن اين مرد بزرگ مي شود.پس از مرگ شاهرخ و تسلط مجدد سلطان محمد به اصفهان به دستور وي در مدرسه و حسينيه شاه علاء الدين محمد بقعه اي بنا مي كنند و موقوفاتي نيز براي مزار او تعيين مي نمايند. به هرحال بقعه از داخل و خارج با گچبري و كاشيكاري تزئين شده و گنبد آن در اوائل حكومت پهلوي مرمت شده است.خطاط كتيبه اصلي بقعه محمود نقاش خوشنويس مشهور قرن نهم هجري است كه به خط ثلث گچبري شده ،‌ اشعار و عباراتي را نوشته و به شهادت شاه علاءالدين محمد اشاره كرده است.بر ديوار شرقي داخل بقعه شهشهان اشعاري به خط نستعليق سفيد نوشته شده است . بر ديوار شمالي داخل بقعه نيز كتيبه اي است كه با گچبري به خط ثلث سفيد بر زمينه قهوه اي و سبز و قرمز به تاريخ 1013 هجري قمري به وسيله صحيفي فارسي كتابت شده است. مفاد اين كتيبه به اقدامات بانوي نيكوكاري اشاره مي كند كه نام او خانم سلطان بوده است.همچنين عبارات اين كتيبه بيانگر تعميراتي است كه در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوي در بقعه انجام گرفته است. بازگشتبقعه شيخ ابومسعود رازياز عماراتي كه به نام خانقاه شيخ ابومسعود رازي يا بقعه مسعوديه معروف بوده است امروز هر سردري قابل توجه و بسيار زيبا چيزي برجاي نمانده است. اين محل درگذشته هاي دور قبرستان عمومي اصفهان بوده و حافظ ابونعيم مورخ و محدث و دانشمند بزرگ نيز در همين محل به خاك سپرده شده است.(متوفي به سال 430 هجري قمري برابر با 1038 ميلادي).شيخ ابومسعود رازي از محدثين و دانشمندان نامدار قرن نهم هجري است كه پس از مرگ يك مجموعه شامل چهارسو و حمام و باغ بسيار بزرگي در كنار مزار او ساخته شد و به درب شيخ شهرت يافت. سردري كه اكنون باقيمانده و بيانگر معماري و خطاطي دوران آق قويونلوها است كتيبه اي است كه با كاشي مينائي تزئين شده و آنرا با شكوه و بسيار زيبا توصيف كرده است.اين كتيبه در دو سطر يكي به خط ثلث جلي به رنگ سفيد و ديگري به خط ثلث با حروف ريز طلائي برزمينه آبي نوشته شده است. اين كتيبه در زمان يعقوب فرزند اوزون حسن آق قويونلو نوشته شده و كاتب آن كمال الدين بن شهاب يزدي و تاريخ آن 895 هجري قمري است. به نظر بسياري از محققين و پژوهشگراني كه در باره معماري و كاشيكاري دوران ايلخاني بررسي كرده اند كاشيكاري اين سردر بعدها الهام بخش بسياري از كاشي كاران اصفهان بوده است. بازگشتبقعه ستي فاطمه و مقبره شاهزادگانيكي از اماكن مقدسه اصفهان ستي فاطمه است كه مردم اصفهان به آن اعتقاد دارند و مي گويند فاطمه صغري دختر حضرت موسي بن جعفر(ع) در اين محل مدفون است اما در كتب و منابعي كه امامزادگان را معرفي مي كنند نامي از آن ديده نمي شود.به هرحال، ساختمان صحن و بقعه ستي فاطمه به زمان صفويه مربوط مي شود. در داخل بقعه ستي فاطمه و در اطراف گنبد اشعاري با خط نستعليق سفيد بر زمينه لاجوردي به چشم مي خورد كه تاريخ آن 1242 هجري و زمان فتحعليشاه قاجار است. اشعار مزبور حاكي از آن است كه شخصي به نام محمد علي خان قبه اين آرامگاه را ساخته است.بقعه شاهزادگان، در ضلع جنوبي صحن ستي فاطمه قراردارد كه بناي آن در زمان شاه عباس دوم صفوي ساخته شد و داخل آن با گچبري و سطح بيرون آن با كاشيكاري تزئين شده است. در داخل بقعه كتيبه اي برجاي مانده كه قسمت هائي از آن از بين رفته است. در اين محل نوه هاي شاه اسماعيل اول مدفون هستند كه در سال 1041 هجري قمري به دست شاه صفي يكي از سلاطين بيرحم صفويه كشته شده اند. علاوه بر اين شاهزادگان كه در كودكي كشته شده اند،‌ فرزندان يكي از سرداران شاه عباس اول نيز در اين محل به خاك سپرده شده اند. بر روي قبور شاهزادگان سنگ هاي يكپارچه مرمري نفيس قرار دارند كه منقش به نقوش مختلف مي باشند. هركدام از اين سنگ ها داراي يك كتيبه در قسمت بالا و اشعاري در اطراف به خط نستعليق هستند.در ضلع جنوبي داخل بقعه شاهزادگان نيز بر يك قطعه سنگ مرمر بسيار شفاف كه به حالت عمودي در قسمت پائين ديوار نصب شده اشعاري نوشته شده است. يكي از سنگ قبرها تاريخ 1041 هجري قمري را برخود دارد و خوشنويس مشهور عصر صفويه محمدرضا امامي آن را نوشته است.

بیرجند سنگ نگاره هاي لاخ مزار كوچ

_______________________________________________________

مجموعه نگاره هاي لاخ مزار در روستاي بيرجند جزو معتبرترين اسناد تاريخي مربوط به جنوب خراسان به شمار مي آيد اين نگاره ها كه بر سطح صحره اي به رنگ سبز مايل به سياه و به ابعاد حدود 5*5 متر ايجاد شده انددوره طولاني پيش از تاريخ تا دوران متاخر اسلامي را در بر مي گيرند. مجموعه نگاره هاي لاخ مزار به 307 موري مي رسد كه شامل نقش انسان ،‌حيوان ،‌گياه ،‌علامت ونشانه ،‌كتيبه هاي پهلوي ،‌اشكاني ، ساساني ،‌كتيبه هاي عربي و كتيبه هاي فارسي مي شودردپاي حيوانات ماقبل تاريخ در بيرجندموقعيت : حد فاصل روستاهاي روشناوند و چه ندتوسط كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي جنوب خراسان و تائيد مقامات علمي دانشگاه بيرجند ،‌ردپاي حيوانات عظيم البحثه مربوط به 30 تا 50 ميليون سال قبل به روي لايه هاي موسوم به فليش بر روي صخره هاي مربوط به دوران سوم زمين شناسي وبه صورت حفره هاي بيضي شككل مشاهده شده است. اين لايه هادر آغاز توسط لايه ديگر پوشيده شده و به صورت صخره در آمده ،‌ليكن با گذشت زمان عوامل فرسايشي باعث نمايان شدن آنها گرديده است. اين ردپا در سال 1377 كشف شده است.سنگ نگاره كال جنگالموقعيت : 34 كيلومتري جنوب غربي بيرجند دوره پارتيكال جنگال نام يكي از دره هاي عميق كوه ريچ از روستاهاي بخش خوسف مي باشد. در قلل نسبتا مرتفع كوه هاي اين دره بر روي سنگ هاي صيقلي پيكره ها و نوشته هايي به خط پهلوي اشكاني نقش بسته كه نشاني از زندگي با عظمت پيشينيان ما مي باشد. در ميان اين كتيبه تصوير جدال مرد پارتي با شير ديده مي شود. در اين صورت مرد جنگجو دست راست را به كمر زده و با دست چپ با شير مبارزه مي كند.صنايع دستيصنايع دستي موجود در شهر بيرجند و با شرايط زيستي و اقليمي منطقه نه تنها توانسته است در برابر شرايط طبيعي به حيات خود ادامه دهد بلكه فرم و نحوه قرارگيري روستاهاي حاشيه آن بيش از همه شامل : سفالگري ،‌رنگرزي ،‌ آهنگري ،‌مسگري ،‌حصير بافي ،‌سبد بافي ،‌نمد مالي ،‌زيلو بافي ،‌نوغانداري ،‌ريسندگي ،‌قالي بافي ،‌گليم بافي ،‌جاجيم بافي ،‌پلاس و دهها صنايع دستي ديگر مي باشد ،‌بايد توجه داشته باشيم كه هر يك از صنايع دستي فوق داراي مراحل خاص و نياز به مهارت زياد دارد.فرش بيرجند و روستاهاي اينن منطقه از لحاظ بافت ، طرح ،‌رنگ و غيره در نوع خود بي نظير و شهره عام و خاص است بطوري كه نقوش موجود در بافت هاي اين منطقه به مقدار زياد متنوع و گوناگون مي باشد . از قاليهاي بيرجند تعداد زيادي به يادگار مانده است كه در موزه فرش ايران و مجموعه آستان قدس رضوي نگهداري مي شود كه اكثرا بافت روستاي درخش بيرجند استسوغاتي بيرجنداز مهمترين محصولات و سوغات بيرجند مي توان به زعفران ،‌زرشك و بادام و عناب اشاره نمود.زعفران گياه زعفران به واسطه عطر ،‌طعم و رنگ زيباي خود در غذاها استفاده دارد و همزمان ، در صنعت به ويژه در رنگ آميزي پشم ، پوست چرم ، پارچه ، قلمكاري و نظاير اين ها نيز بكار مي رود. اين گياه خواص درماني چندي نظري نشاط آوري ، فرح بخشي ،‌تقويت حواس و قلب دارد. زعفران يكي از سوغاتي هاي ارزشمند است كه مسافران اين شهرستان با خود به ارمغان مي برند.زرشكدر حال حاضر زرشك يكي از اقلام مهم كشاورزي و سوغات منطقه را به خود اختصاص داده است. اين گياه خواص درماني دارد و از دير زمان در كشورهاي چين و ايران براي درمان بيماري ها استفاده مي گرديده است

بازارها 7

______________________________________________________

سراى سعديه (سراى سعدالسلطنه)، قزوين (قاجاريان) اين سرا که در خيابان امام خمينى قرار دارد، يکى از وسيع‌ترين و کامل‌ترين سراهاى قزوين است و توسط سعدالسلطنه، فرماندار قزوين در دورهٔ قاجار، ‌ بنا شده است. سراى سعديه ساختمانى است يک ‌طبقه با حياطى بسيار بزرگ که در اطراف آن حجره‌هايى ساخته‌اند. تاق‌هاى حجره‌ها يزدى‌بندى شده است. درِ اين سرا از شمال آن است و به خيابان امام خمينى باز مى‌شود. هشتى‌ بنا که پس از درِ ورودى قرار دارد، با آجر و کاشى تزئين شده و سقف يزدى‌بندى شده دارد. در ضلع‌هاى شرقى، ‌ غربى و جنوبى حياط اصلى نيز حياط‌هاى کوچک‌‌ترى وجود دارد که در اطراف آن‌ها نيز حجره‌هايى ساخته شده است. سراى شاهرودى، قزوين (قاجاريان) اين سرا که در غرب رودخانهٔ‌ شهر قزوين قرار دارد، زمانى حياط بيرونى خانهٔ مرحوم «حاج محمدحسن شاهرودي» بود که او آن را به سرايى تبديل کرد. آنچه باعث شهرت و اهميت اين سرا شده است، نقش اين سرا به عنوان پناهگاه مشروطه‌‌خواهان در زمان جنبش مشروطيت است. «حاج‌ محمدحسن بادکوبه‌اي» تاجرباشى روس که سمت شهبندرى دولت عثمانى را برعهده داشت، به واسطهٔ خويشاوندى با «حاج محمد حسين شاهرودي»، يکى از حجره‌هاى اين سرا را محل کار خود قرار داد و اين هنگامى بود که مليّون ايران عليه محمدعلى ميرزاى قاجار قيام کردند. در سال ۱۳۲۷ هجرى قمرى، گروهى از ميهن‌دوستان و مشروطه‌خواهان قزوين از بيم سواران قراچه‌داغى و سربازان سيلاخورى و فرماندار وقت به شهبندرى (يعنى همين سرا) پناهنده شدند و آن را پناهگاه خود قرار دادند. اکنون بخشى از اين سرا به خيابان مولوى افتاده و بقيهٔ آن به صورت پاساژى درآمده که محل بارفروشى است. سراى ضرابخانه، قزوين (صفويان) اين سرا در ميان بازار قزوين و نزديک به چهار سوق بزرگ قرار دارد و درِ شرقى آن به بازار بزازها گشوده مى‌شود. درِ جنوبى سرا به طرف بازار و نزديک به حمام جلودار قرار گرفته است. اين سرا که بنايى دو طبقه است و گويا محل ضرب سکه بوده است، پيش از جنگ جهانى اول، ‌ مرکز فعاليت تجارى بوده و در حال حاضر رونق چندانى ندارد. سراى گلشن، كرمان اين سرا در سمت چپ بازار اختيارى و در غرب مدرسهٔ گنجعلى‌خان واقع شده و دو طبقه مى‌باشد. طبقهٔ هم‌کف ۵۰ باب حجره و طبقهٔ اول ۳۷ باب حجره دارد. از فروردين‌ ماه ۱۳۷۰ سازمان ميراث فرهنگى کرمان با مشارکت حجره‌داران، اقدام به مرمت اساسى سرا کرده و حياتى نو به آن بخشيده است. علاوه بر کاروان‌سراهاى درون شهرى که اجمالاً مورد اشاره قرار گرفت در سطح استان کرمان کاروان‌سراهاى متعدد ديگرى نيز وجود دارد که اهم آن‌ها عبارتند از: - کاروان‌سراى سنگ نو در جادهٔ کرمان - سيرجان - کاروان‌سراى خانه سرخ در جادهٔ کرمان - سيرجان - کاروان‌سراى سورچ در جادهٔ کرمان - راور - کاروان‌سراى قلعه چشمه در جادهٔ بم - زاهدان - کاروان‌سراى چاه‌ کرو در جادهٔ کرمان - مشهد - کاروان‌سراى ماهان در جادهٔ کرمان - ماهان - کاروان‌سراى رباط دربند در جادهٔ کرمان - مشهد - کاروان‌سراى باغين در جادهٔ رفسنجان - کرمان - کاروان‌سراى خرگور در جادهٔ کرمان - سيرجان - کاروان‌سراى هروز‌آباد در جادهٔ کرمان - راور سراى گلشن، قزوين (قاجاريان) اين سرا در شمال خيابان اصلى قزوين قرار دارد و بانى آن «آقامحمد ارباب قزويني» و «حاجى‌ غلامحسين» مى‌باشند که هر دو از تاجران نامى قزوين بوده‌اند. اين سرا بنايى دو طبقه است و در دورهٔ‌ قاجار ساخته شده است. اکنون تعدادى از بازرگانان در اين سرا به دادوستد مشغول‌اند. طبقهٔ فوقانى آن براى مدتى محل شعبهٔ بانک استقراضى روس بود و بانک ملى ايران نيز مدتى آن را در اجاره داشت. سراى مشير (سراى هنر)، شيراز (زنديان) سراى مشير که آن را سراى گلشن هم مى‌گويند جنب بازار وکيل قرار دارد و از يادگارهاى مرحوم ميرزا ابوالحسن مشيرالملک است. چون کاشيکارى‌هاى زيبا و ريزه‌کارى‌هاى چوبى و شيشه‌هاى الوان درک‌هاى آن رو به انهدام بود، ‌ در سال ۱۳۴۸ تحت تعمير و مرمت قرار گرفت. درک‌هاى فرسوده و شکستهٔ آن نوسازى گرديد و حوضخانهٔ آن هم که از حيث کاشيکارى و مقرنس‌کارى بى‌نظير است به شکل چايخانه درآمد و اطاق‌هاى آن براى نمايش هنرهاى دستى و محلى فارس اختصاص يافت و به «سراى هنر» معروف شد. سراى وزير، قزوين (صفويان) اين بنا که در محوطهٔ بازارچهٔ وزير - روبه‌روى قيصريه - قرار گرفته است، بنايى دو طبقه است. طبقهٔ‌ پايين سرا حياطى وسيع دارد. در چهار جانب آن حجره‌هايى قرار دارند که لچکى‌هاى طاق‌نماى آن‌ها با آجربندى تزئين شده است. براى ورود به طبقهٔ بالا، در هر طرف، دو راه‌پله وجود دارد. حجره‌هاى طبقهٔ‌ بالا درهاى چوبى بسيار زيبايى دارند. از ويژگى‌هاى خاص اين سرا، لچکى‌هاى طبقهٔ‌ بالاى آن است که با کاشى‌هاى بسيار زيبايى به رنگ‌هاى سبز، زرد، ‌ لاجوردى و آبى با نقش‌هاى زيبايى مانند شکارگاه، خورشيد، پرندگان و گل‌وبوته تزئين شده است. كانون‌هاى مبادله، استان تهران همراه با توسعه و گسترش شهرنشينى، بازارهاى متعددى در سطح استان و تهران بزرگ شکل گرفته است. غير از بازارهاى سنتى، به ويژه بازار بزرگ تهران، بازارهاى جديد ديگرى نيز به شکل سنتى و به صورت پراکنده در بخش‌هاى مختلف شهر ايجاد شده است. با شکل‌گيرى فروشگاه‌هاى بزرگ زنجيره‌اى از قبيل سپه، اتکا، قدس، شهروند و رفاه، مجموعه‌اى از نيازهاى گوناگون مردم در اين فروشگاه‌ها برآورده مى‌شود. اين نوع مراکز مبادله، در نقاط مختلف شهر تهران، رى و کرج استقرار يافته‌اند : - فروشگاه‌هاى زنجيره‌اى رفاه داراى بخش‌هاى متعددى نظير بخش‌هاى عرضهٔ مواد خوراکى، ‌ مواد شوينده و پاک‌کننده، صنايع دستى، نوشت‌افزار و کتاب، پوشاک، اسباب‌بازى و کالاهاى ديگر است که تعدادى از آن‌ها در ميدان بهاران سعادت‌آباد، پونک، جلال‌ آل‌احمد، شهيد لواسانى، صادقيه، ‌‌ آزادگان، خيابان دماوند و خيابان آزادى شهر تهران استقرار يافته‌اند. - فروشگاه‌هاى قدس که به صورت مجموعهٔ‌ زنجيره‌اى عمل مى‌کنند و عرضه‌کنندهٔ کالاهاى گوناگونى مانند پوشاک، مواد غذايى، آرايشى، لوازم منزل، صوتى و ... هستند. - فروشگاه‌هاى قدس که به صورت مجموعهٔ‌ زنجيره‌اى عمل مى‌کنند و عرضه‌کنندهٔ کالاهاى گوناگونى مانند پوشاک، مواد غذايى، آرايشى، لوازم منزل، صوتى و ... هستند. مراکز عمدهٔ‌ خود اشتغالى شهر تهران عبارت‌اند از : لاله (پارک لاله)، المهدى (ضلع جنوبى ميدان آزادى، پارک المهدي)، نيروى هوايى (فلکه دوم نيروى هوايي)، ارم (واقع در مجتمع تفريحى ارم) و ميدان راه‌آهن. - فروشگاه‌هاى تعاونى شهر و روستا براى اولين بار و به شيوه نوين در سال ۱۳۳۸ با نام فردوسى با همکارى آلمان تأسيس شد. اين فروشگاه در سال ۱۳۵۲ به فروشگاه‌هاى زنجيره‌اى تبديل شد و پس از انقلاب، در زنجيرهٔ فروشگاه‌هاى تعاونى شهر و روستا قرار گرفت و در حال حاضر، زير نظر وزارت بازرگانى اداره مى‌شود و تعداد آن‌ها در تهران در حدود ۹۰ فروشگاه است. - بازارهاى ميوه و سبزى که در نواحى مختلف شهرى تهران برپا شده‌اند. از سال ۱۳۵۸ تاکنون هفت ميدان بزرگ و ۴۰ بازار روز در تهران ايجاد شده که هم توزيع سريع و بى‌واسطهٔ ميوه و سبزى را ميسر مى‌سازند و هم مواد غذايى را با بهايى ارزان‌تر و با حجم و تنوعى بيش‌تر در اختيار مصرف‌کنندگان قرار مى‌دهند. ديگر مراکز مبادلهٔ شهر تهران عبارت‌اند از: - مراکز خريد عتيقه : خيابان منوچهرى - مرکز خريد صنايع دستى : خيابان طالقانى و استاد نجات‌اللهى - مرکز خريد فرش : بازار بزرگ و خيابان فردوسي - مرکز خريد کتاب : روبه‌روى دانشگاه تهران - شهر کتاب : بهجت‌آباد و ... مجموعهٔ بازار تبريز، تبريز مجموعهٔ‌ بازار تبريز يکى از بازارهاى بزرگ تاريخى و زيباى ايران و خاورميانه است. عواملى مانند سبک معمارى بازار، آرايش مغازه‌ها، کثرت تيمچه‌ها، ‌ کاروان‌سراها، ‌ دالان‌ها، راسته‌ها و همچنين انواع مشاغل و حرفه‌ها، وجود تعداد بسيارى مدرسه و مسجد که عمدتاً از سابقهٔ تاريخى برخوردارند، اين بازار را به نمونهٔ عالى محيط تجارت، کسب و زندگى اسلامى و شرقى تبديل کرده است. در طول تاريخ تبريز، بازار اين شهر همواره مورد توجه تجار و جهانگردان ايرانى، عرب و اروپايى بوده است و آن را به دليل فراوانى ثروت و زيبايى معمارى‌اش ستوده‌اند. از اين شخصيت‌ها مى‌توان به مقدسى، ياقوت حموى، ذکريا محمد قزوينى، ابن بطوطه، حمداللّه مستوفى، اوليا چلبى ترک، مارکوپولو، اودريک، کلاويخو، آمبروسيوکنتارينى، جان کارت رايت، تاورنيه، شاردن و جملى کاررى اشاره کرد که به تفصيل مطالب ارزنده‌اى دربارهٔ بازار تبريز در سفرنامه‌هاى خود ذکر کرده‌اند. مجموعهٔ‌ بازار قزوين، قزوين (صفويان) مجموعهٔ بازار قزوين با معمارى جالب و قديمى خود، يکى از مکان‌هاى ديدنى شهر قزوين است که در حال حاضر، از آن چند اثر کوچک قديمى به جاى مانده است. در دورهٔ‌ صفويه، بازارها وسعت يافته‌اند، و هر بازار به صنفى خاص اختصاص داشته است. درگذر هر يک از اين بازارها مسجد، حمام، سراها، ‌ تيمچه‌ها و قيصريه‌اى وجود داشته است که از آن ميان، تيمچه‌ها مرکز تجارت و قيصريه محل صنعتگران بوده است. قيصريه قزوين با تاق‌هاى آجرى و ارتفاع بسيار زياد، از بخش‌هايى از بازار قزوين است که به جاى مانده است. اين بازار داراى چهار در مى‌باشد : درِ شمالى به تيمچهٔ سرباز؛ درِ جنوبى به تيمچهٔ سرپوشيده، درِ شرقى به سراى وزير، و درِ غربى به چهار سوق کوچکى متصل مى‌شود. بازارچهٔ سعدالسلطنه نيز که از خيابان امام خمينى قزوين تا ديوار شمالى مسجد نبى (ص) کشيده شده است، از باقى‌مانده‌هاى آثار قديمى بازار قزوين است و هشتيِ بسيار زيبايى دارد که به سراى سعدالسلطنه متصل مى‌گردد. هفته‌بازارها، استان گيلان اين بازارها که در روزهايى معين از هفته تشکيل مى‌شوند در بيشتر شهرهاى کوچک يا روستاهاى بزرگ برپا مى‌شوند. فروشندگان دوره‌گرد اين بازارها، کالاهاى خود را با خودروهاى موتورى در طول روزهاى هفته از محلى به محل ديگر حمل مى‌کنند. در اين بازارها، گروهى از فروشندگان، کالاهاى ساخته شدهٔ صنعتى يا کالاهاى معروف به شهرى را به مشتريان مى‌فروشند. در کنار اين بازارها، به تناسب محل، ‌ اغلب بازار دام نيز داير است. در اين بازارها، مى‌توان انواع دام‌هاى زنده و پرندگان زندهٔ محلى را در کنار محصولات ديگر تهيه کرد. مهم‌ترين بازارهاى هفتگى گيلان عبارت‌اند از: شنبه بازار در ماسال، لولمان، انزلى، لشت نشا، ‌ دهشال و لنگرود. يکشنبه بازار در صومعه‌سرا، گشت رودخان، خمام، پيربست، لولمان، کوچصفهان و رودسر. دوشنبه بازار در کپورچال، ضيابر، شفت، هندخاله، سنگر، خشکبيجار، آستانه، سياهکل و رحيم‌آباد. سه‌شنبه بازار در پره‌سو، فومن، لشت نشا و املش. چهارشنبه بازار در رضوان شهر، کسما، ‌ زيده، چوکام، پيربست، لولمان، کوچصفهان و لنگرود. پنج‌شنبه بازار در سيد شرفشاه، ‌ طاهرگوراب، نوخاله، شاقاجى، خشکبيجار، آستانه، سياهکل و کلاچاي. جمعه بازار در شاندرمن، گوراب رزميخ. بازار قديمى بروجرد، بروجرد مجموعهٔ‌ بازار قديمى «راستابازار» بروجرد که تا به امروز نيز باقى مانده ، يکى از مراکز تجارى و کسب و کار اقتصادى بروجرد است. مى‌توان نشانه‌هايى از برخى حرفه‌هاى قديمى بروجرد را در اين بازار سرپوشيده ديد. هر صنفى در يکى از راسته‌هاى اين بازار ، به فعاليت مشغول است. معمارى اين بازار نيز جالب توجه است. بازار ميرزا سيدرضا، خرم‌آباد بازار سرپوشيده يا کاروان‌سراى ميرزا سيدرضا در سال ۱۳۰۱ هجرى قمرى به هفت ميرزا سيدرضا که زادهٔ تفرش بود ، ‌ در خرم‌آباد ساخته شد. ميرزا سيدرضا ابتدا مستوفى حکومت بود و سپس به مقام نايب‌الحکومتى رسيد. اين بازار که سال‌ها مرکز دادوستد و فعاليت‌هاى اقتصادى شهرهاى اطراف خرم‌آباد نيز بود ، دو راسته دارد : راستهٔ شرقى شامل ۲۴ دهنه دکان ، و راستهٔ شمالى شامل ۱۶ دهنه دکان و محوطه و صحن بارانداز با ۲۴ دهنه دکان است. اين بازار ، هم اينک مرکز خريد و فروش طلا در شهر خرم‌آباد مى‌باشد.

بازارها 6

________________________________________________________

تيمچهٔ امين‌اقدس، تهران اين بنا در قرن سيزدهم هجرى قمرى، در عهد ناصرالدين‌ شاه قاجار ساخته شد و به نام امين (امينه) اقدس، يکى از همسران معروف ناصرالدين‌ شاه موسوم شد. اين تيمچه، شامل تيمچهٔ عظيم گنبد ضربى و يزدى‌بندى‌هاى محکم مزين به کاشى‌کارى است. بناى ياد شده در بازار تهران، پس از چهار سوق بزرگ قرار دارد. تيمچهٔ حاج‌آقا عبداللّه (عطارها)، كرمان اين تيمچه در سمت چپ بازار واقع شده و حجره‌هاى آن نقش انبار و کارگاه‌هاى عطارى بازار را دارند و از دو بخش تشکيل شده که بخش جلويى آن دو طبقه است و بخش دوم آن هم خانه‌‌اى است که به آن الحاق شده است. اين تيمچه بيش از ۱۵۰۰ سال قدمت دارد و مجموعاً ۲۷ حجره را در خود جاى داده است. تيمچهٔ صدراعظم، تهران اين تيمچه که در قرن سيزدهم هجرى قمرى، به همت ميرزا على خان اتابک صدراعظم ايران ساخته شد؛ داراى پوشش عظيم ضربى با حجره‌هاى دو طبقه است. تيمچهٔ علاءالدوله، تهران اين بنا در ميانهٔ‌ قرن سيزدهم هجرى قمرى به وسيله شخصى به نام علاءالدوله ساخته شده است و از ويژگى‌هاى معمارى تيمچه‌‌هاى بازارى ايران برخوردار است. تيمچهٔ قيصريه، تهران تيمچهٔ قيصريه در اواسط قرن سيزدهم هجرى قمرى و در زمان قاجاريه ساخته شده است. اين بناى معروف شامل سقف عظيم دو پوششى است و يزدى بندى‌هاى محکمى دارد که در بازار بزرگ و پس از بناى چهار سوق بزرگ واقع شده است. تيمچهٔ كتاب‌فروشان، تهران ساختمان تيمچهٔ کتاب‌فروشان، متعلق به قرن سيزدهم هجرى قمرى است. پوشش بزرگ ضربى، و يزدى‌بندى‌هاى آن چشم‌‌گير است. تيمچهٔ كوزه‌گرها، كرمان اين تيمچه که بزرگ‌تر از تيمچهٔ عطارها است و در جوار آن قرار گرفته، ‌ دو طبقه دارد. اين تيمچه در گذشته مرکز تجار يزدى بوده و در حال حاضر رونق سابق را ندارد و به انبار ريس (نخ قالى‌‌بافي)، پشم و پنبه تبديل شده است. در ورودى اين تيمچه بزرگ و چوبى است و طرح جالبى دارد. تيمچهٔ مظفريه، تبريز معروف‌ترين بخش بازار تبريز تيمچهٔ مظفريه است که در زمان وليعهدى مظفرالدين‌ ميرزاى قاجار به سال ۱۳۰۵ هجرى قمرى ساخته شد، بانى آن حاج شيخ محمد جعفر قزوينى از بازرگانان تبريز بوده است. با توجه به اينکه هر بناى نوبنيادى در تبريز اگر مورد توجه وليعهد وقت قرار مى‌گرفت، بايستى آن را به وليعهد پيشکش مى‌کردند، اين بازرگان کاردان نيز بنا را به نام مظفرالدين‌ ميرزا، مظفريه ناميد که مورد تحسين وليعهد قرار گرفت و از تصاحب و تملک آن خوددارى کرد. در حال حاضر تيمچهٔ مظفريه يکى از مراکز عمدهٔ تجارت و صدور فرش آذربايجان و ايران است و شهرتى جهانى دارد. اين تيمچه دو طبقه دارد که هر طبقهٔ آن ۲۶ حجره فرش فروشى را در خود جاى داده است. تيمچهٔ مهديه، تهران تيمچهٔ مهديه که در اواسط قرن سيزدهم هجرى قمرى ساخته شده، داراى سقف بزرگ ضربى و يزدى‌بندى‌هاى محکم و عالى است. تيمچه بازار خمين، خمين (صفويان، قاجاريان) اين تيمچه با سقفى گنبدى و در مکانى گود و به صورت هشت ضلعى احداث شده است. اين مکان تنها اثر بازمانده بازار قديم خمين است که جنس مصالح و سبک معمارى آن کاملاً منطبق بر بازارهاى قديمى ايران مى‌باشد. تيمچهٔ سرباز بناى دو طبقه تيمچهٔ سرباز در شمال قيصريه قرار دارد. درِ ورودى اين تيمچه داراى قوس کليل است. لچکى‌هاى طاق‌نماى حجره‌هاى آن با کاشى‌هاى زرد و صورتى که نمايشگر صحنه‌هاى شکار، گل‌وبوته و پرندگان‌اند، تزئين گرديده‌اند. درها نيز داراى اُرُسى‌هاى چوبى بسيار زيبايى مى‌باشند. تيمچهٔ سرپوشيده اين تيمچه در جنوب قيصريه قرار گرفته است و روى آن با سقفى پوشيده شده است. اين تيمچه بنايى است دو طبقه که حجره‌هاى آن محل کار بازرگانان و تاجران قزوين است. تيمچهٔ حاج‌سيدکاظم در ميان بازار، روبه‌روى راستهٔ سراج‌ها، تيمچهٔ سرپوشيدهٔ کوچکى قرار دارد که تعدادى از بازرگانان از جمله خودِ «حاج‌سيد‌کاظم چرم‌فروش» در آن تجارت مى‌کرده‌اند. هم‌اکنون، اين تيمچه مرکز چرم‌فروشى و بار فروشى است. تيمچهٔ رضوى اين تيمچه به سرمايهٔ «حاج سيدابوالقاسم رضوى اصفهاني» ساخته شده است. اين شخص تجارتخانهٔ خود را که در سراى سعادت بازار قزوين بود، به اينجا انتقال داده بود و انحصاراً از اين تيمچه استفاده مى‌کرد. اکنون اين تيمچه در دست بازماندگان اوست و به چوب‌فروشى تبديل شده است. تيمچهٔ درويش‌مهدى اين تيمچه در ميان چهارسوق بزرگ و حمام جلودار، و در برابر درِ جنوبى سراى ضرابخانه واقع شده است. اين تيمچه قبلاً جايگاه شاهين‌سازها بود، ولى در حال حاضر بار فروشى است. تيمچهٔ حاج‌محمدتقى اين تيمچه که بانى آن «حاج‌محمد‌تقى يزدي» بوده است، در بازار آهنگرها واقع شده است و در حال حاضر بارفروشى است. چهارسوق بزرگ، تهران چهارسوق بزرگ، ‌ يکى از قديمى‌ترين بناهاى تهران است که در بازار اصلى شهر تهران و در اواسط قرن سيزدهم هجرى قمرى، پس از انتخاب اين شهر به پايتختى ايران، ساخته شد. چهارسوق گنجعلى‌خان، كرمان محل تقاطع دو راسته بازار را «چهارسوق» مى‌گويند. در گذشته اين مکان مهم‌ترين نقطهٔ شهر محسوب مى‌شده و نقش چهار راه ‌اصلى شهر را ايفا مى‌کرده است. چهار سوق مذکور جزئى از مجموعهٔ گنجعلى‌خان است. نماى داخلى گنبد اين چهارسوق با گچ‌برى‌هاى جالب و نقاشى‌هاى زيباى عصر صفوى (۱۰۳۴-۱۰۰۵ هـ.ق) همراه با چهرهٔ شهروندان مهم آن دوره به تصوير درآمده است. نقاشى‌هاى مذکور با رنگ روغن ترسيم گرديده و عليرغم گذشت بيش از چهارصد سال هنوز زيبايى خود را حفظ کرده‌‌اند. گنبد چهارسوق در زمان ساخت مرتفع‌ترين گنبد شهر به شمار مى‌‌‌آمده است. نورگيرهايى که در اطراف گنبد تعبيه شده، ‌ روشنايى لازم را تأمين مى‌کنند. اين چهارسوق در تابستان هواى خنک و مطبوعى دارد و همواره در اين قسمت باد مى‌وزد. راسته بازار، تبريز شايد بزرگ‌ترين و کامل‌ترين بازار تبريز از نظر تنوع اصناف و اجناس، راسته بازار باشد. در اين بازار، سراى حاج حسين ميانه، حاج سيد کهنه، سراى کمپانى، سراى خان، سراى دو درى ميانه، دو درى مد قالچى، سراى کچه چى‌لر، سراى در عباسى، سراى ميرزا جليل، تيمچهٔ حاج شيخ اول، حاج شيخ دوم، حاج شيخ سوم، تيمچهٔ حاج تقى، حاج محمدقلى، حاج صفر على، تيمچهٔ جعفريه، بازار قيزبستى، بازار شريف العلما، بازار کفاشان، بازار سراجان، کلاهدوزان، پنبه‌فروشان و دلاله‌زن کوچک قرار دارند يا به آن‌ها مربوط مى‌شوند. راسته بازار كهنه، قم اين راسته بازار آثار و مجموعه‌هاى زير را در بر گرفته است: - سردر مدرسه رضويه که به عصر صفوى تعلق دارد و بازمانده يکى از کهن‌ترين مدارس قم است. سنگ‌نبشته‌اى با تاريخ ۱۰۹۴ ه-.ق در طاقنماى جبهه شرقى که رو به بازار کهنه باز مى‌شود، هنوز هم قابل رؤيت و مشاهده است. - مسجد صابونى‌ها با پلانى مربع و فرمى چهار طاقى که دسترسى بدان از طريق راسته بازار کهنه ميسر است. - مسجد چهلستون ميدان کهنه (معروف به مسجد منار) از آثار عصر قاجار مى‌باشد که با تک منارى ارزشمند با بن مايه‌هاى سلجوقى که در عصر زنديه نوسازى گرديده است مشهود است. - ايوان و منارهاى بازمانده از مدرسه غياثيه (معروف به پامنار) در نزديکى ميدان کهنه متعلق به دورهٔ سلجوقى - تيمورى با کتبيه‌اى با تاريخ ۸۳۰ ه-.ق در تاج منار. راسته بازار نو، قم اين راسته بازار نيز آثار زير را در بر گرفته است: ـ تيمچه بزرگ قم که با تاريخ ۱۳۰۱ هـ.ق به شماره ۱۹۰۲ در فهرست آثار ملى ثبت شده است. ـ سراهاى پيرامون راسته بازار نو که در پيوند کالبدى با مجموعه بازار قرار دارند. اهم اين سراها عبارتند از: سراى صدراعظم، سراى همدانيه، سراى حاج عسگر‌خان، سراى شين، ‌ سراى حاج عباسقلي. ـ حمام حاج عسگرخان که دسترسى آن از سوى راسته بازار نو است و به عصر قاجار تعلق دارد. فرم طاق بازار کهنه و نو پوشش رومى با مصالح آجر و خشت با اندود گچ است، با اين تفاوت که سقف بازار نو به دليل متأخرتر بودن ارتفاع بيش‌ترى دارد. عمده مصالح به کار رفته در بناهاى پيرامونى راسته بازار با آجر و با تزئينات گچى است. روز‌بازار و هفته‌بازارها، استان گلستان در سطح استان در روزهاى معينى از هفته، ‌ روز بازارهايى تشکيل مى‌شود که علاوه بر ارائه محصولات متنوع بومى و غيربومى بويژه محصولات صنايع دستى، به لحاظ سياحتى نيز از اماکن زيبا و جذاب استان محسوب مى‌شوند. اهم اين بازارها عبارتند از : - پنج‌شنبه بازار آق‌قلا که در مرکز شهر آق‌قلا قرار دارد. در اين بازار انواع کالاها و توليدات صنايع روستايى عرضه مى‌شود. - دوشنبه بازار ترکمن که بخشى از بازار قديمى ترکمن‌ها محسوب مى‌شود و در ابتداى ورودى شهر تشکيل مى‌گردد و محل عرضه انواع کالاها و توليدات صنايع روستايى است. - جمعه بازار گرگان که در روزهاى جمعه تشکيل مى‌شود و دستفروش‌ها و توزيع‌کنندگان، ‌ اجناس خود را در اين محل به معرض فروش مى‌‌گذارند. اين روز بازار در خيابان امامزاده عبداللّه شهر گرگان تشکيل مى‌شود. - جمعه بازار گنبد که محل تجمع دستفروش‌ها و توزيع‌کننده‌هاى اجناس و انواع کالاهاست و در ابتداى ورودى شهر گنبد در روزهاى جمعه تشکيل مى‌شود. روزبازارها و هفته‌بازارها، استان گيلان در بازارهاى روز رشت، انزلى، لاهيجان، فومن و شهرهاى ديگر، هميشه محصولات غذايى تازه در اختيار مشترى قرار دارد. بازديد از اين بازارها، ساعت‌ها گردشگران را سرگرم مى‌کند. بيشتر زنان روستايى براى فروش محصولات روستايى در اين بازار حاضر مى‌شوند. سراى حاجى‌رضا، قزوين (قاجاريان) سراى حاجى‌رضا بنايى بسيار عالى و وسيع است که حياطى بزرگ دارد. بناى دو طبقهٔ آن در دو اشکوب ساخته شده و به وسيلهٔ‌ تاق‌هاى زيبايى به صورت يک تيمچه درآمده است. در گذشته، اين سرا محل دادوستد بازرگانان تبريزى و قفقازى بود و از سراهاى معمور به شمار مى‌رفت. ولى اکنون به حال نيمه‌‌متروک درآمده است. در شمال اين سرا، محوطهٔ شترخان و جايگاه بارانداز جاى گرفته است که درِ آن به بازارچهٔ وزير باز مى‌شود. اين محوطه، درِ کوچکى هم از درون سرا دارد. اکنون از حجره‌هاى اين سرا به عنوان انبار استفاده مى‌شود. سراى رضوى، قزوين (قاجاريان) اين سرا که در جنوب قيصريه واقع شده است، بنايى دو طبقه است که سه درِ ورودى دارد. يکى از اين درها به بازارچهٔ وزير، ديگرى به قيصريه و سومى به بازار بزازها گشوده مى‌شود. در همهٔ حجره‌هاى اين سرا فعاليت بازرگانى انجام مى‌شود. اين بنا از آثار دورهٔ قاجار است. برخى نيز اعتقاد دارند که اين بنا از آثار دورهٔ صفويه مى‌باشد.