________________________________________________________
مقدمه به طور كلي آرامگاه به بنائي 
گفته مي شود كه يك يا چند شخصيت مذهبي و يا سياسي در آن دفن شده باشند. اين نوع بناها را به دو گروه مذهبي، زيارتي، و مقبره هاي غيرمذهبي مي توان تقسيم كرد. مقبره هاي مذهبي در بيشتر شهرها و روستاها به امامزاده معروف شده اند و در مقايسه با ساير بناها غير از مساجد از احترام ويژه اي برخور دارند. در دوره اسلامي امامزاده ها بيش از ساير بناها مورد احترام و علاقه مسلمانان و به ويژه شيعيان بوده اند. امامزاده ها در طول زمان توسعه يافته و از يك آرامگاه معمولي به بناهاي نفيس و باشكوه تبديل شده اند. در اصفهان نيز امامزاده ها و بقاع متبرّكه سابقه اي طولاني و احترامي خاص داشته و ويژگيهاي منحصر به فرد و تزئينات باشكوه آنها مورد توجه پژوهشگران و محققين بوده است در اين قسمت امامزادههاي مشهور و معروف اصفهان را معرفي مي كنيم. آرامگاه آقا حسين خوانساري (قبه العلماء)در مزارستان تخت فولاد و در ساحل جنوبي زاينده رود مزار مرحومين آقا حسين خوانساري فرزندش آقا جمال خوانساري و تعداد ديگري از علماء قرار دارد.آقا حسين و فرزندش از رجال و روحانيون برجسته عصر صفوي هستند كه به لحاظ تأليفات متعدد و تربيت شاگردان مستعد در جهان اسلام شهرت دارند. مخصوصاً آقا حسين در دربار شاه سليمان صفوي از نفوذ و احترام بسياري برخوردار بود و اكثر فضلا و روحانيون بزرگ آن عصر محضر درس اورا درك كرده اند.آرامگاه شامل بقعه و گنبدي بر آن است سردر آرامگاه با كاشيهاي خشت هفت رنگ به خط ثلث تزئين شده است. قسمت فوقاني كتيبه از بين رفته و به علت مرور زمان و عوامل جوي نابود شده است . بسياري از محققين عقيده دارند اين آخرين بقعه اي است كه در زمان صفويه بر روي آرامگاه يكي از دانشمندان ساخته شده است. در داخل بقعه تعداد ديگري از علماء و دانشمندان عصر صفويه و دوره هاي بعد به آرامش ابدي رسيده اند به همين جهت اين مجموعه به قبه العلماء نيز معروف است.نماي داخلي با تزئينات گچي به سبك صفويه تزئين شده و نماي خارجي گنبد و ديوارهاي بقعه با كاشي هاي زيبا و نفيس تزئين شده است. بازگشت آرامگاه خواجه نظام الملك (دارالبطيخ)در محله دارالبطيخ كه امروز محله احمد آباد است ، آرامگاه خواجه نظام الملك طوسي، مرد بزرگ علم و ادب و سياست ايران در سالهاي 465 و 485 هجري قمري واقع شده است. آرامگاه خواجه در كنار قبور چند تن از شاهان سلجوقي قرار گرفته و به نظر بسياري از محققين و كارشناسان در گذشته بناي مناسبي نيز بر اين قبور وجود داشته است.در اين محل 8 قبر به چشم مي خورد كه اغلب داراي سنگ مرمر نفيس هستند. بر مدفن خواجه سنگ مرمرين بسيار زيبائي نصب است كه در اطراف آن كتيبه اي شامل آيه الكرسي و كلمات ديگر نوشته شده است.مزار ملكشاه سلجوقي نيز در همين محل قرار دارد. تركان خاتون همسر ملكشاه سلجوقي و فرزندان او مانند بركيارق و سلطان محمد و سلطان محمود نيز در اين محل مدفون هستند. بر سنگ هاي موجود در اين محل علاوه بر تاريخ هاي مربوط به زمان سلجوقي ، برخي تواريخ از جمله 859 هجري قمري و 937 و 953 هجري قمري نوشته شده است.تا چند سال پيش چنار كهنسالي بر در ساختمان اين مجموعه آرامگاهي وجود داشت كه مردم اصفهان آن را با چنار دارالبطيخ مي گفتند. امروز از اين چنار اثري موجود نيست. بازگشتبقعه شهشهان در مجاورت مسجد جامع اصفهان و در محله شهشهان بقعه اي قرار دارد كه اساس ساختمان آن مربوط به زمان تيموريان است. ساختمان اين بقعه در زمان سلطان محمد بن بايسنقر نواده امير تيمور انجام گرفته است. اين بقعه آرامگاه شاه علاء الدين محمد از سادات و بزرگان اصفهان است كه در سال 850 هجري قمري به دستور شاهرخ تيموري به شهادت رسيده است. مورخين علت شهادت اين سيد جليل القدر را ناشي از علاقه اي مي دانند كه سلطان محمد بن بايسنقر به او داشته و نزاع دو شاهزاده تيموري و تسلط شاهرخ به اصفهان موجب خشم وي و كشته شدن اين مرد بزرگ مي شود.پس از مرگ شاهرخ و تسلط مجدد سلطان محمد به اصفهان به دستور وي در مدرسه و حسينيه شاه علاء الدين محمد بقعه اي بنا مي كنند و موقوفاتي نيز براي مزار او تعيين مي نمايند. به هرحال بقعه از داخل و خارج با گچبري و كاشيكاري تزئين شده و گنبد آن در اوائل حكومت پهلوي مرمت شده است.خطاط كتيبه اصلي بقعه محمود نقاش خوشنويس مشهور قرن نهم هجري است كه به خط ثلث گچبري شده ، اشعار و عباراتي را نوشته و به شهادت شاه علاءالدين محمد اشاره كرده است.بر ديوار شرقي داخل بقعه شهشهان اشعاري به خط نستعليق سفيد نوشته شده است . بر ديوار شمالي داخل بقعه نيز كتيبه اي است كه با گچبري به خط ثلث سفيد بر زمينه قهوه اي و سبز و قرمز به تاريخ 1013 هجري قمري به وسيله صحيفي فارسي كتابت شده است. مفاد اين كتيبه به اقدامات بانوي نيكوكاري اشاره مي كند كه نام او خانم سلطان بوده است.همچنين عبارات اين كتيبه بيانگر تعميراتي است كه در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوي در بقعه انجام گرفته است. بازگشتبقعه شيخ ابومسعود رازياز عماراتي كه به نام خانقاه شيخ ابومسعود رازي يا بقعه مسعوديه معروف بوده است امروز هر سردري قابل توجه و بسيار زيبا چيزي برجاي نمانده است. اين محل درگذشته هاي دور قبرستان عمومي اصفهان بوده و حافظ ابونعيم مورخ و محدث و دانشمند بزرگ نيز در همين محل به خاك سپرده شده است.(متوفي به سال 430 هجري قمري برابر با 1038 ميلادي).شيخ ابومسعود رازي از محدثين و دانشمندان نامدار قرن نهم هجري است كه پس از مرگ يك مجموعه شامل چهارسو و حمام و باغ بسيار بزرگي در كنار مزار او ساخته شد و به درب شيخ شهرت يافت. سردري كه اكنون باقيمانده و بيانگر معماري و خطاطي دوران آق قويونلوها است كتيبه اي است كه با كاشي مينائي تزئين شده و آنرا با شكوه و بسيار زيبا توصيف كرده است.اين كتيبه در دو سطر يكي به خط ثلث جلي به رنگ سفيد و ديگري به خط ثلث با حروف ريز طلائي برزمينه آبي نوشته شده است. اين كتيبه در زمان يعقوب فرزند اوزون حسن آق قويونلو نوشته شده و كاتب آن كمال الدين بن شهاب يزدي و تاريخ آن 895 هجري قمري است. به نظر بسياري از محققين و پژوهشگراني كه در باره معماري و كاشيكاري دوران ايلخاني بررسي كرده اند كاشيكاري اين سردر بعدها الهام بخش بسياري از كاشي كاران اصفهان بوده است. بازگشتبقعه ستي فاطمه و مقبره شاهزادگانيكي از اماكن مقدسه اصفهان ستي فاطمه است كه مردم اصفهان به آن اعتقاد دارند و مي گويند فاطمه صغري دختر حضرت موسي بن جعفر(ع) در اين محل مدفون است اما در كتب و منابعي كه امامزادگان را معرفي مي كنند نامي از آن ديده نمي شود.به هرحال، ساختمان صحن و بقعه ستي فاطمه به زمان صفويه مربوط مي شود. در داخل بقعه ستي فاطمه و در اطراف گنبد اشعاري با خط نستعليق سفيد بر زمينه لاجوردي به چشم مي خورد كه تاريخ آن 1242 هجري و زمان فتحعليشاه قاجار است. اشعار مزبور حاكي از آن است كه شخصي به نام محمد علي خان قبه اين آرامگاه را ساخته است.بقعه شاهزادگان، در ضلع جنوبي صحن ستي فاطمه قراردارد كه بناي آن در زمان شاه عباس دوم صفوي ساخته شد و داخل آن با گچبري و سطح بيرون آن با كاشيكاري تزئين شده است. در داخل بقعه كتيبه اي برجاي مانده كه قسمت هائي از آن از بين رفته است. در اين محل نوه هاي شاه اسماعيل اول مدفون هستند كه در سال 1041 هجري قمري به دست شاه صفي يكي از سلاطين بيرحم صفويه كشته شده اند. علاوه بر اين شاهزادگان كه در كودكي كشته شده اند، فرزندان يكي از سرداران شاه عباس اول نيز در اين محل به خاك سپرده شده اند. بر روي قبور شاهزادگان سنگ هاي يكپارچه مرمري نفيس قرار دارند كه منقش به نقوش مختلف مي باشند. هركدام از اين سنگ ها داراي يك كتيبه در قسمت بالا و اشعاري در اطراف به خط نستعليق هستند.در ضلع جنوبي داخل بقعه شاهزادگان نيز بر يك قطعه سنگ مرمر بسيار شفاف كه به حالت عمودي در قسمت پائين ديوار نصب شده اشعاري نوشته شده است. يكي از سنگ قبرها تاريخ 1041 هجري قمري را برخود دارد و خوشنويس مشهور عصر صفويه محمدرضا امامي آن را نوشته است.
گفته مي شود كه يك يا چند شخصيت مذهبي و يا سياسي در آن دفن شده باشند. اين نوع بناها را به دو گروه مذهبي، زيارتي، و مقبره هاي غيرمذهبي مي توان تقسيم كرد. مقبره هاي مذهبي در بيشتر شهرها و روستاها به امامزاده معروف شده اند و در مقايسه با ساير بناها غير از مساجد از احترام ويژه اي برخور دارند. در دوره اسلامي امامزاده ها بيش از ساير بناها مورد احترام و علاقه مسلمانان و به ويژه شيعيان بوده اند. امامزاده ها در طول زمان توسعه يافته و از يك آرامگاه معمولي به بناهاي نفيس و باشكوه تبديل شده اند. در اصفهان نيز امامزاده ها و بقاع متبرّكه سابقه اي طولاني و احترامي خاص داشته و ويژگيهاي منحصر به فرد و تزئينات باشكوه آنها مورد توجه پژوهشگران و محققين بوده است در اين قسمت امامزادههاي مشهور و معروف اصفهان را معرفي مي كنيم. آرامگاه آقا حسين خوانساري (قبه العلماء)در مزارستان تخت فولاد و در ساحل جنوبي زاينده رود مزار مرحومين آقا حسين خوانساري فرزندش آقا جمال خوانساري و تعداد ديگري از علماء قرار دارد.آقا حسين و فرزندش از رجال و روحانيون برجسته عصر صفوي هستند كه به لحاظ تأليفات متعدد و تربيت شاگردان مستعد در جهان اسلام شهرت دارند. مخصوصاً آقا حسين در دربار شاه سليمان صفوي از نفوذ و احترام بسياري برخوردار بود و اكثر فضلا و روحانيون بزرگ آن عصر محضر درس اورا درك كرده اند.آرامگاه شامل بقعه و گنبدي بر آن است سردر آرامگاه با كاشيهاي خشت هفت رنگ به خط ثلث تزئين شده است. قسمت فوقاني كتيبه از بين رفته و به علت مرور زمان و عوامل جوي نابود شده است . بسياري از محققين عقيده دارند اين آخرين بقعه اي است كه در زمان صفويه بر روي آرامگاه يكي از دانشمندان ساخته شده است. در داخل بقعه تعداد ديگري از علماء و دانشمندان عصر صفويه و دوره هاي بعد به آرامش ابدي رسيده اند به همين جهت اين مجموعه به قبه العلماء نيز معروف است.نماي داخلي با تزئينات گچي به سبك صفويه تزئين شده و نماي خارجي گنبد و ديوارهاي بقعه با كاشي هاي زيبا و نفيس تزئين شده است. بازگشت آرامگاه خواجه نظام الملك (دارالبطيخ)در محله دارالبطيخ كه امروز محله احمد آباد است ، آرامگاه خواجه نظام الملك طوسي، مرد بزرگ علم و ادب و سياست ايران در سالهاي 465 و 485 هجري قمري واقع شده است. آرامگاه خواجه در كنار قبور چند تن از شاهان سلجوقي قرار گرفته و به نظر بسياري از محققين و كارشناسان در گذشته بناي مناسبي نيز بر اين قبور وجود داشته است.در اين محل 8 قبر به چشم مي خورد كه اغلب داراي سنگ مرمر نفيس هستند. بر مدفن خواجه سنگ مرمرين بسيار زيبائي نصب است كه در اطراف آن كتيبه اي شامل آيه الكرسي و كلمات ديگر نوشته شده است.مزار ملكشاه سلجوقي نيز در همين محل قرار دارد. تركان خاتون همسر ملكشاه سلجوقي و فرزندان او مانند بركيارق و سلطان محمد و سلطان محمود نيز در اين محل مدفون هستند. بر سنگ هاي موجود در اين محل علاوه بر تاريخ هاي مربوط به زمان سلجوقي ، برخي تواريخ از جمله 859 هجري قمري و 937 و 953 هجري قمري نوشته شده است.تا چند سال پيش چنار كهنسالي بر در ساختمان اين مجموعه آرامگاهي وجود داشت كه مردم اصفهان آن را با چنار دارالبطيخ مي گفتند. امروز از اين چنار اثري موجود نيست. بازگشتبقعه شهشهان در مجاورت مسجد جامع اصفهان و در محله شهشهان بقعه اي قرار دارد كه اساس ساختمان آن مربوط به زمان تيموريان است. ساختمان اين بقعه در زمان سلطان محمد بن بايسنقر نواده امير تيمور انجام گرفته است. اين بقعه آرامگاه شاه علاء الدين محمد از سادات و بزرگان اصفهان است كه در سال 850 هجري قمري به دستور شاهرخ تيموري به شهادت رسيده است. مورخين علت شهادت اين سيد جليل القدر را ناشي از علاقه اي مي دانند كه سلطان محمد بن بايسنقر به او داشته و نزاع دو شاهزاده تيموري و تسلط شاهرخ به اصفهان موجب خشم وي و كشته شدن اين مرد بزرگ مي شود.پس از مرگ شاهرخ و تسلط مجدد سلطان محمد به اصفهان به دستور وي در مدرسه و حسينيه شاه علاء الدين محمد بقعه اي بنا مي كنند و موقوفاتي نيز براي مزار او تعيين مي نمايند. به هرحال بقعه از داخل و خارج با گچبري و كاشيكاري تزئين شده و گنبد آن در اوائل حكومت پهلوي مرمت شده است.خطاط كتيبه اصلي بقعه محمود نقاش خوشنويس مشهور قرن نهم هجري است كه به خط ثلث گچبري شده ، اشعار و عباراتي را نوشته و به شهادت شاه علاءالدين محمد اشاره كرده است.بر ديوار شرقي داخل بقعه شهشهان اشعاري به خط نستعليق سفيد نوشته شده است . بر ديوار شمالي داخل بقعه نيز كتيبه اي است كه با گچبري به خط ثلث سفيد بر زمينه قهوه اي و سبز و قرمز به تاريخ 1013 هجري قمري به وسيله صحيفي فارسي كتابت شده است. مفاد اين كتيبه به اقدامات بانوي نيكوكاري اشاره مي كند كه نام او خانم سلطان بوده است.همچنين عبارات اين كتيبه بيانگر تعميراتي است كه در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوي در بقعه انجام گرفته است. بازگشتبقعه شيخ ابومسعود رازياز عماراتي كه به نام خانقاه شيخ ابومسعود رازي يا بقعه مسعوديه معروف بوده است امروز هر سردري قابل توجه و بسيار زيبا چيزي برجاي نمانده است. اين محل درگذشته هاي دور قبرستان عمومي اصفهان بوده و حافظ ابونعيم مورخ و محدث و دانشمند بزرگ نيز در همين محل به خاك سپرده شده است.(متوفي به سال 430 هجري قمري برابر با 1038 ميلادي).شيخ ابومسعود رازي از محدثين و دانشمندان نامدار قرن نهم هجري است كه پس از مرگ يك مجموعه شامل چهارسو و حمام و باغ بسيار بزرگي در كنار مزار او ساخته شد و به درب شيخ شهرت يافت. سردري كه اكنون باقيمانده و بيانگر معماري و خطاطي دوران آق قويونلوها است كتيبه اي است كه با كاشي مينائي تزئين شده و آنرا با شكوه و بسيار زيبا توصيف كرده است.اين كتيبه در دو سطر يكي به خط ثلث جلي به رنگ سفيد و ديگري به خط ثلث با حروف ريز طلائي برزمينه آبي نوشته شده است. اين كتيبه در زمان يعقوب فرزند اوزون حسن آق قويونلو نوشته شده و كاتب آن كمال الدين بن شهاب يزدي و تاريخ آن 895 هجري قمري است. به نظر بسياري از محققين و پژوهشگراني كه در باره معماري و كاشيكاري دوران ايلخاني بررسي كرده اند كاشيكاري اين سردر بعدها الهام بخش بسياري از كاشي كاران اصفهان بوده است. بازگشتبقعه ستي فاطمه و مقبره شاهزادگانيكي از اماكن مقدسه اصفهان ستي فاطمه است كه مردم اصفهان به آن اعتقاد دارند و مي گويند فاطمه صغري دختر حضرت موسي بن جعفر(ع) در اين محل مدفون است اما در كتب و منابعي كه امامزادگان را معرفي مي كنند نامي از آن ديده نمي شود.به هرحال، ساختمان صحن و بقعه ستي فاطمه به زمان صفويه مربوط مي شود. در داخل بقعه ستي فاطمه و در اطراف گنبد اشعاري با خط نستعليق سفيد بر زمينه لاجوردي به چشم مي خورد كه تاريخ آن 1242 هجري و زمان فتحعليشاه قاجار است. اشعار مزبور حاكي از آن است كه شخصي به نام محمد علي خان قبه اين آرامگاه را ساخته است.بقعه شاهزادگان، در ضلع جنوبي صحن ستي فاطمه قراردارد كه بناي آن در زمان شاه عباس دوم صفوي ساخته شد و داخل آن با گچبري و سطح بيرون آن با كاشيكاري تزئين شده است. در داخل بقعه كتيبه اي برجاي مانده كه قسمت هائي از آن از بين رفته است. در اين محل نوه هاي شاه اسماعيل اول مدفون هستند كه در سال 1041 هجري قمري به دست شاه صفي يكي از سلاطين بيرحم صفويه كشته شده اند. علاوه بر اين شاهزادگان كه در كودكي كشته شده اند، فرزندان يكي از سرداران شاه عباس اول نيز در اين محل به خاك سپرده شده اند. بر روي قبور شاهزادگان سنگ هاي يكپارچه مرمري نفيس قرار دارند كه منقش به نقوش مختلف مي باشند. هركدام از اين سنگ ها داراي يك كتيبه در قسمت بالا و اشعاري در اطراف به خط نستعليق هستند.در ضلع جنوبي داخل بقعه شاهزادگان نيز بر يك قطعه سنگ مرمر بسيار شفاف كه به حالت عمودي در قسمت پائين ديوار نصب شده اشعاري نوشته شده است. يكي از سنگ قبرها تاريخ 1041 هجري قمري را برخود دارد و خوشنويس مشهور عصر صفويه محمدرضا امامي آن را نوشته است.
No comments:
Post a Comment